اخبار ویژه
خانه / اخبار / اخبار ویژه / خلاصه ای از نکات و دانستنی های جالب قرآنی

خلاصه ای از نکات و دانستنی های جالب قرآنی

بسم الله الرحمن الرحیم خلاصه ای از نکات و دانستنی های جالب قرآنی

 

۷۰ نکته قرآنی

 

 

 

 

شناسنامه ی قرآن
نام: قرآن، قرآن یک کلمه ی عبری است اسم اصلی قرآن فرقان می باشد
لقب قرآن: مجید
زبان قرآن:عربی
زمان نزول: ماه رمضان , شب قدر
محل نزول: مکه مکرمه, غار حرا
فرستنده: الله جل جلاله
ملکه وحی: حضرت جبرئیل
گیرنده: حضرت محمد
تعدادوحی:۲۴۰۰۰ مرتبه
مدت نزول:۲۳ سال
اولین آیه: إقرا باسم ربک الذی خلق
اولین سوره: العلق
آخرین سوره: النصر
آخرین آیه: الیوم اکملت لکم دینکم
تعدادجزء:۳۰ جزء
تعداد سوره:۱۱۴ سوره
با عظمت ترین آیه: آیت الکرسی
طولانیترین سوره: سوره بقره
کوتاه ترین سوره: سوره کوثر
بزرگترین آیه: آیه ی ۲۸۲ سوره ی بقره
کوچکترین آیه: کلمه (طه) از سوره بیستم
تعداد سوره های مکی: ۸۲ سوره
تعداد سوره های مدنی: ۲۰ سوره
تعداد سوره های مکی و مدنی: ۱۲ سوره
سوره نصف قرآن: سوره کهف
مادر قرآن: فاتحه
قلب قرآن: یس
عروس قرآن: سوره ی الرحمن
سوره ای که دو بسم الله دارد: نمل
سوره ای که بسم الله ندارد: توبه
تعداد حزب: ۱۲۰ حزب
سوره ای که در تمام آیات اسم الله دارد: مجادله
تعدا آیات: ۶۲۳۶ آیه
تعداد کلمات: ۷۷۴۳۹ کلمه
تعداد حروف کل قرآن: ۳۳۰۷۳۳ حروف
تعداد نقطه ها: ۱۰۵۶۸۴نقطه
قرآن به سه قسمت تقسیم شده: وحدانیت خدا ، قصص ، احکام
سوره ای که سه بار خواندن آن حکم ختم قرآن را دارد: سوره ی اخلاص
و …

 

 

در اینجا بخشی از کتاب درسنامه علوم قرآنی نوشته حسین جوان آراسته تقدیم می شود

 

مقدمه

 

در بخش های گذشته با مهم ترین مباحث تاریخ و علوم قرآنی آشنا شدیم. استاد قرآن پژوه، بهاء الدین خرمشاهی در بخشی از کتاب قرآن شناخت، ۱۰۱ نکته قرآنی را، که نوعا مرتبط با علوم قرآنی و حاوی اطلاعاتی مفید و ارزنده در زمینه آشنایی با قرآن است و در میان آنها لطایف و ظرایفی نیز مشاهده میشود، مطرح کرده است.

از آنجا که برخی از این نکات را در بخش های مختلف کتاب حاضر بیان کرده ایم و یاد آوری دوباره آن به نوعی، مروری مجدد بر مجموعه کتاب به حساب می آید، بخش دهم را به هفتاد نكته گزینش شده از ۱۰۱ نکته کتاب مذکور اختصاص می دهیم.

شایان ذکر است که گرچه در چینش و ترتیب نکته ها تغییراتی صورت گرفته است؛ اما مطالب آنها عين و با امانت کامل نقل شده و در صورتی که نیاز به توضیح یا تکمیلی بوده است در حاشیه به آن اشاره شده است.

هفتاد نکته قرآنی

  1.  علومی که برای فهمیدن و فهماندن و شناخت و شناساندن هر چه عمیق تر و دقیق تر قرآن کریم به وجود آمده است، و در طی تاریخ اسلام و اسلام شناسی بر تعداد آنها هم افزوده شده است، «علوم قرآنی» نام دارد. همچنین بعضی فنون نیز مانند تجوید و ترتیل و ترجمه جزو آنهاست. تعداد و عناوین این علوم و فنون قرآنی از این قرار است:

۱) تاریخ قرآن ۲) علم رسم (یعنی رسم الخط عثمانی ۳) شناخت مکی و مدنی ۴) علم شأن نزول /اسباب نزول ۵) علم شناخت ناسخ و منسوخ ۶) علم محکم و متشابه ۷) تحدي، اعجاز و تحریف ناپذیری قرآن ۸) تفسیر و تاویل ۹) قراءت، تجوید و ترتیل ۱۰) فقه قرآن یا احکام قرآن ۱۱) اعراب قرآن یا نحو و دستور زبان قرآن ۱۲) قصص قرآن ۱۳) علم غريب القرآن یا واژگان شناسی قرآن ۱۴) علم یا فن ترجمه قرآن

۲. قرآن کریم آخرین وحی نامۀ الهی در ادیان توحیدی و ابراهیمی، و کتاب مقدس اسلام است که به عین الفاظ، وحیانی است و بدون هیچ کم و کاستی، با دقیق ترین جمع و تدوینی که در تاریخ کتب آسمانی سابقه دارد، با استفاده از نسخه ای که در زمان حیات پیامبر ع نوشته شده بوده؛ ولی حالت کتابی و مصحف نداشته، در عصر عثمان به هیئت (شکل) کتاب (مصحف) در می آید و این واقعه عظیم دوران ساز در فاصله بین یازده هجری وفات پیامبر و سی هجری، که هنوز پنج سال از خلافت عثمان باقی بوده است، انجام می گیرد.

٣. مصاحف (کتاب های) امام، همان مصاحف عثمانی است و تعداد آنها پنج یا شش نسخه بوده است که به مراکز بزرگ جهان اسلام همراه با یک حافظ قرآن شناس فرستاده شده است

نسخه ای به مکه، نسخه ای به مدینه، نسخه ای به بصره، نسخه ای به کوفه، نسخه ای به بحرین، نسخه ای به شام).

٢. مصاحف امام یا عثمانی قرنها باقی بوده است. چنانکه سه جهانگرد نامدار جهان اسلام، یعنی ابن جبیر (م ۶۱۴ق.) و یاقوت (م ۶۲۶ق.) و ابن بطوطه (م ۷۷۹ ق.) هر سه در عصر خویش از مصحف عثمانی محفوظ در جامع کبیر دمشق – که مورد احترام فوق العاده مردم و مرجع زیارت آنان بوده است . دیدن کرده اند. اما بدبختانه این نسخه در آتش سوزی سال ۱۳۱۰ ق. از میان رفته است. گفته می شود یکی از مصاحف امام (عثمانی) هم اکنون در دارالكتب المصريه در قاهره محفوظ است و در ابعاد بزرگ تر از رحلی (في المثل به اندازه روزنامه اطلاعات، یا کیهان) و اخیرا هم به دست خبرگان فن

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم /۳۱۷

مرمت و اصلاح شده است.

۵. قریب دو ثلث (دو سوم) قرآن در مکه، و کمی بیش از یک ثلث (یک سوم) آن در مدینه نازل شده است (تاریخ قرآن رامیار، ص ۲۶۳). تعداد آیات مکی ۴۴۶۸ آیه است و تعداد آیات مدنی ۱۷۶۸ آیه ( فرهنگ آماری کلمات قرآن کریم، ج ۱، ص ۳۹).

۶. قصص (قصه های) انبیا بیشتر در سوره های مکی (مکه ای) بیان شده است و فقه یا احکام قرآن بیشتر در سوره های مدنی (مدینه ای) است

 ۷. قصص انبیا به نحوی (به صورت) بخش بخش در سراسر قرآن کریم آمده است، داستان هیچ پیامبری به طور سراسری و یکپارچه در قرآن نیامده است، مگر داستان یوسف و برادرانش که به تمامی و یکپارچه در سوره یوسف، سورۂ دوازدهم قرآن آمده است.

۸. قرآن کریم دو نزول دارد (دوبار نازل شده است): یکی دفعی و یکباره، یکی تدریجی و ۲۳ ساله. بار اول قرآن بتمامه (کلا یکجا) در «ليلة القدر)) به صورت «جملة واحدة» (یکبارگی) از لوح محفوظ به بیت العزة یا بیت المعمور (در آسمان چهارم) نازل شده، و سپس نجوما یا منجما یعنی بخش بخش و به تفاریق در طول مدت ۲۳ سال به تفصیل نزول یافته است (بحارالانوار، ج۱۸، ص ۲۵۳ و ۲۵۴). نظر ملامحسن فیض کاشانی درباره دو نزول قرآن کریم چنین است: «نزول اول نزول ] معنای قرآن به قلب پیامبر است … سپس در طول بیست و سه سال هر بار که جبرئیل بر او ظاهر شده و وحی آورده و الفاظ آن را بر حضرت می خوانده است، بخش بخش از باطن قلب او به ظاهر زبانش نزول می یافته است» (مقدمه نهم از تفسیر صافی). انها

۹٫کاتبان وحی را تا چهل نفر از صحابه با سواد هم شمرده اند که ده تن از آنان عبارتند از: ۱-۴. خلفای چهارگانه ۵. ابی بن کعب ۶. زید بن ثابت ۷. طلحه ۸. زبیر ۹. سعدبن ابی وقاص ۱۰. سالم مولی ابی حذیفه.

۱۰. ده تن از حافظان اولیه قرآن کریم از میان صحابه پیامبر به عبارتند از: ۱٫ علی بن ابی طالب ع ۲. عثمان ۳. ابن مسعود ۴. ابی بن کعب ۵. زید بن ثابت ۶. ابوالدرداء ۷. سالم مولی ابی حذیفه ۸. معاذ بن جبل ۹٫ ابو زید ۱۰. تميم الدار.

۱۱. زید بن ثابت که در عهد عثمان سر پرست هیئت تدوین و جمع و کتابت نهایی

۳۱۸/درسنامه علوم قرآنی

قرآن و تشکیل مصحف امام (مصاحف عثمانی) شد، هم کاتب وحی بود، هم حافظ قرآن، و هم در عهد ابوبکر و به فرمان او بر مبنای وحی مکتوب ولی پراکنده بازمانده از حضرت رسول ، مصحفی کامل فراهم کرده بود که نزد عمر و سپس دختر او حفصه امانت بود، و در عهد عثمان آن را مبنای کار قرار دادند.

۱۲. قرآن کریم دارای سی جزء است [= سی پاره، که هر جزء با جزء دیگر از نظر طول برابر است. احتمال دارد که حضرت رسول صلی الله علیه و آله يا جانشینان ایشان این تقسیم را، برای آنکه قراءت روزانه قرآن آسان باشد، انجام داده اند. در مصحف رسمی امروز جهان اسلام، یعنی در مصحف مدينه، به کتابت عثمان طه، هر جزء درست در بیست صفحه پانزده سطری کتابت شده است.

۱۳. هر جزء از اجزای سیگانه قرآن، چهار یا دو حزب و كل قرآن ۱۲۰ یا شصت حزب است. شاید این تقسیم بندی نیز برای تسهیل قراءت قرآن در مجالس فاتحه بوده باشد.

۱۴. هر پنج آیه را خمس [=خ و هر ده آیه را محشر [=ع تقسیم کرده اند و این عمل را تخميس)، و «تعشير» می نامند. و به این تقسیم بندی ها در حاشیه قرآنها اشاره شده است.

۱۵. تقسیم درونی و تفصیلی دیگر قرآن، به رکوعات است. رکوعات برخلاف سایر تقسیم بندی های قرآن طول و اندازه مساوی و معین ندارد، بلکه قرآن شناسان خبره هر بخش متشکل از چند آیه را که، هم موضوع و هم معنا و قابل قراءت در نماز بعد از سورۂ حمد بوده است، و نمازگزار پس از خواندن آن به رکوع می رود، رکوع / رکوعات نامیده اند. عدد رکوعات قرآن طبق مشهور ۵۴۰ فقره است.

۱۶. تعداد آیات قرآن بر طبق اصح روایات ۶۲۳۶ فقره است.

۱۷. تعداد کلمات قرآن ۷۷۸۰۷ فقره است.

۱۸. کلمه جلاله (الله) در قرآن کریم ۲۶۹۹ بار به کار رفته است.

۱۹. سبع طُوَل يا طوال، عبارت است از: هفت سوره از بقره تا توبه، منهای

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم ۳۱۹

سوره انفال.

۲۰. مفصلات عبارت از ۶۶ سورۂ کوچک قرآن است، بعد از سوره حجرات؛ یعنی از سورۂ «ق» آغاز می شود تا پایان قرآن، به اضافه سوره حمد که در اول قرآن قرار دارد. (شناخت سوره های قرآن، ص ۴۷)

۲۱. حامدات پنج سوره است که با الحمدلله آغاز می شود که از این قرارند: ۱. سورة فاتحه. ۲. سوره انعام. ۳. کهف. ۲. سبأ. ۵. فاطر.

۲۲. مسبحات عبارتند از : اسراء، حدید، حشر، صف، جمعه، تغابن و اعلی. ۲۳. زهراوان یا زهراوین به دو سوره قرآن اطلاق می گردد: بقره و آل عمران.

۲۴. معوذتین ( که به فتح واو تلفظ می شود و به کسر آن درست است) نام دو سورۂ آخر قرآن، یعنی فلق (قل اعوذ برب الفلق) و ناس (قل اعوذ برب الناس) است که چون حضرت رسول با خواندن آنها نوادگانش حسن و حسین مایه را تعویذ می کرد (به پناه خداوند می سپرد) به این نام ها خوانده شده اند.

۲۵. حروف مقطعه یا فواتح سور، به حروفی مانند الم (الف، لام، میم، طسم (طا،سین، میم)، کهیعص [كاف، هاء، یاء، عین، صاد گفته می شود که گسسته از همند و متشکل از ۲۹ حرف یا مجموعه حروف هستند که در آغاز ۲۸ سوره قرآن که همگی مکی هستند جز بقره و آل عمران – آمده است.

۲۶. بعضی از محققان شیعه گفته اند از حروف مقطعه، اگر حروف مکرر را رها کنیم، عبارت «صراط على حق نمسکه» (راه على حق است آن را در پیش می گیریم بیرون می آید. و بعضی از محققان اهل سنت، شاید در پاسخ آن گفته اند از جمع آنها عبارت «صح طريقك مع السنة» (راه تو با اهل سنت درست است) بر می آید.

۲۷. کوتاه ترین آیه قرآن از میان حروف مقطعه، «طه» (که به صورت طاها تلفظ می شود در آغاز سوره طه، سوره بیستم است، هم چنین «یس» (که به صورت یاسین تلفظ میشود) در آغاز سوره یس، سوره سی و ششم قرآن. باید توجه داشت که

۳۲۰ / درسنامه علوم قرآنی

«ق»[= قاف] در آغاز سوره «ق»، و «ن» [= نون] در آغاز سورۂ قلم، دارای عدد مستقل نیستند؛ یعنی آیه واحدی شمرده نشده اند. از حروف مقطعه یا فواتح شور (آغازگر سوره ها) گذشته کوتاه ترین آیه قرآن مجید «مدهامتان» است (سورة الرحمن، آیه ۶۴) که معنای آن «دو برگ یا باغ سبز سیه تاب» است. و بلند ترین آیه، آیه تداین [= دین = مداینه ] (مربوط به لزوم کتابت سند برای وام) است (سورۂ بقره، آیه ۲۸۲) که در مصحف مدینه، به کتابت عثمان طه درست یک صفحه پانزده سطری را در برگرفته است (ص ۴۸). هم چنین بلند ترین سوره قرآن، سورۂ بقره است (در مصحف به کتابت عثمان طه ۴۸ صفحه است) و کوتاه ترین سوره، سورۂ کوثر است که طول آن فقط یک سطر و نیم است.

۲۸. مئون / مئين سوره هایی هستند که بیش از صد آیه دارند و عبارتند از سورۂ یونس تا سورۂ شعراء، منهای سوره های ابراهیم، رعد، حجر، مریم، نور، فرقان که کمتر از صد آیه دارند. به اضافه سورۂ صافات، جمع یازده سوره و نام آنها از این قرار است: يونس، هود، يوسف، نحل، إسراء، کهف، طه، انبیاء، مؤمنون، شعراء، صافات. (شناخت سوره های قرآن، ص ۴۶)

۲۹. مثانی در اصطلاح علوم قرآنی، عبارت است از: تمام سوره هایی که بعد از سورۂ شعراء تا سورۂ حجرات قرار دارند و تعداد آیات آنها از صد کمتر است. این سوره ها از سوره ۲۷ (نمل) آغاز و تا سورۂ ۴۹ (حجرات) ادامه پیدا می کند، به استثنای سورۂ صافات که ۱۸۲ آیه دارد، و به اضافه هشت سوره دیگر که تعداد آیات آنها از صد کمتر است؛ یعنی انفال، رعد، ابراهیم، حجر، مریم، حج، نور، فرقان. (شناخت سوره های قرآن، ص ۴۶-۴۷)

۳۰. دو آیه در قرآن هست که تمامی حروف الفبا در آنها به کار رفته است، این دو آیه عبارتند از آیه ۱۵۴ سورۂ آل عمران که آغاز آن چنین است: «ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنه نعاسا یغشی طائفة منکم…» و دیگر آیه ۲۹ (= آیه آخر ) سورۂ فتح که آغاز آن چنین است: «محمد رسول الله و الذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم … »

۳۱. دو آیه در قرآن کریم هست که صنعت قلب مستوی یا عکس کامل دارد. یعنی از هر

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم / ۳۲۱

دو سو یکسان خوانده می شود: ۱) «كل في فلك» (یس، ۴۰) ۲) و «ربك فكبر» (مدثر، ۳).

۳۲. وسط قرآن مجید، یعنی آنجا که درست به نصف تقسیم می گردد در کلمه و ليتلطف» (سوره کهف، ۱۹) است. توان

۳۳. چهار عبارت قرآنی هست که در هر یک از آنها چهار تشدید متوالی وجود دارد:

١. نسيّا رّبُّ السّماوات (مریم، ۶۴ و ۶۵)؛

۲. في بحر لّجّیّ يّغشاه موج (نور، ۴۰)؛

٣. قولا من رّبّ الرّحیم (یس، ۵۸)؛ . ولقد ژینا الماء (ملک، ۵). تا

۳۴. مفصل ترین ترجیع بند قرآن در سوره الرحمن است که ۳۱ بار آیه «فبای آلاء ربکما تکذبان» (پس کدامین نعمت پروردگارتان را انکار می کنید؟) تکرار شده است. ربكما» یعنی پروردگار شما دو تن، انس و جن. رسم است که هنگام خواندن این آیه باید گفت: «لا بشيء من آلائك ربنا نكذّب» یا «ولا بشيء من نعمك ربنا نكذب، فلك الحمد پروردگارا، به هیچ چیز از نعمت های تو انکار نداریم، پس سپاس تو را).

۳۵. دو ترجیع بند دیگر در قرآن مجید در سوره قمر است که آیه «فكيف كان عذابی و نذر» (بنگر تا عذاب و هشدار من چگونه بود؟) سه بار تکرار می شود. همچنین آیه «ولقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدّكر» (و به راستی قرآن را قابل پندگیری گرداندیم، پس آیا پندپذیری هست؟) چهار بار در همین سوره عینا تکرار می شود.

۳۶٫ یک ترجیع بند دیگر در سوره مرسلات است که آیه «ویل یومئذ للمکذّبین» (در چنین روزی وای بر منکران) ده مرتبه در این سوره تکرار شده است.

۳۷. آیات سجده اعم از واجب و مستحب پانزده آیه است، که از آن میان چهار آیه سجده واجب دارد که باید به هنگام خواندن یا شنیدن آنها سجده کرد و سوره هایی را که این چهار آیه در آن هست «عزایم» نامند و این چهار سوره عبارتند از: سجده، فصلت، نجم، علق.

۳۸. وان یکاد: آغاز آیه ماقبل آخر از سوره قلم است و تمام آن (با آیه بعدی) چنین است: «و إن یکاد الذین کفروا لیزلقونك بأبصارهم لما سمعوا الذكر و يقولون إنه لمجنون *

۳۲۲ / درسنامه علوم قرآنی

و ما هو إلا ذكر للعالمين» (و بسیار نزدیک بود که کافران چون قرآن را شنیدند، تو را با دیدگانشان آسیب برسانند (چشم زخم بزنند و گفتند او دیوانه است. و حال آنکه آن جز پندی برای جهانیان نیست) (سورۂ قلم، آیات ۵۱ و ۵۲). مفسران در شرح این آیه گفته اند که عده ای از کافران، چشم زنان حرفه ای و قهار و شور چشم و گزندرسان طایفه بنی اسد را، که به چشم زنی و آسیب رساندن با چشم به انسان و حيوان معروف بودند، آوردند که حضرت رسول را چشم بزنند و از پای در آورند، ولی حفظ الهی او را در امان داشت و این آیه در اشاره به آن نازل شد و حسن بصری و دیگران گفته اند که خواندن و به همراه داشتن این آیه در دفع چشم زخم مؤثر است. همین است که از آیه و ان یکاد، حرز و تعویذی به صورت گردنبند هم ساخته میشود و به گردن اطفال می اندازند. حافظ گوید:

حضور محفل انس است و دوستان جمعند                                وان یکاد بخوانید و در فراز کنید

(یعنی در را ببندید که نامحرمان وارد محفل انس ما نشوند).

۳۹. در قرآن کریم از ۲۵ تن از انبیای عظام الهی نام برده شده است و شرح مفصل یا کوتاه دعوت آنان قوم خود را به توحید و نیکوکاری آمده است. این پیامبران عبارتند از : ۱٫ آدم علیه السلام؟ ۲. ابراهیم علیه السلام ؟ ۳٫ ادریس علیه‌السلام ۴. اسحاق علیه‌السلام * ۵. اسرائیل [=یعقوب ] ع. اسماعیل علیه‌السلام ۷٫ الياس علیه‌السلام ۸. اليسع علیه‌السلام ۹٫ ایوب علیه‌السلام ۱۰. داود علیه‌السلام ۱۱. ذوالکفل علیه‌السلام ۱۲. زکریا علیه‌السلام ۱۳. سليمان علیه‌السلام ۱۴. شعيب علیه‌السلام ۱۵. صالح علیه‌السلام ۱۶. عیسی علیه‌السلام ۱۷. لوط علیه‌السلام ۱۸. محمد علیه‌السلام ۱۹. موسی علیه‌السلام ۲۰. نوح علیه‌السلام ۲۱. هارون علیه‌السلام ۲۲. هود علیه‌السلام ۲۳. یحیی علیه‌السلام ۲۴. يوسف علیه‌السلام ۲۵. يونس علیه‌السلام.

۴۰. اعلام قرآن، یعنی شناخت و معرفی صاحبان نام های خاص در قرآن کریم که این نام های خاص۱۰) گاه شامل رجال است؛ مانند ذوالقرنین یا شعیب یا ابراهیم. ۲) گاه شامل نساء است؛ مانند مریم و زنان بعضی انبیا یا زلیخا که تحت عنوان امرأة العزيز همسر عزیز مصر از او نام برده شده است. ۳) گاه شامل اماكن جغرافیایی است؛ نظير مصر، مدین، مکه و مدینه. ۲) گاه شامل غزوات است؛ مانند بدر، احد (از احد بالصراحه نام برده نشده است) یا حنين. ۵) گاه شامل اقوام است؛ مانند عرب، عاد، يأجوج و مأجوج. ۶) گاه شامل نام

 

۳۲۳

 

 

۳۲۴ / درسنامه علوم قرآنی

۴۲. قاریان هفتگانه یا قراء سبعه، که در واقع ائمه قراءت و قراءت شناس و مقرى دانای علم قراءت و قراءت پژوه) هستند، عبارتند از: ۱٫ عبدالله بن عامر دمشقی (م ۲۱ – ۱۱۸ ق.) ۲. عبدالله بن كثير مکی (۴۵ – ۱۲۰ق.) ۳. عاصم بن ابی النجود (۷۶ – ۱۲۸ق.) ۴. زبان بن علاء = ابوعمرو بصری (۶۸ – ۱۵۴ق.) ۵. حمزة بن حبیب کوفی (۸۰- ۱۵۶ق.) . نافع بن عبدالله مدنی (۷۰- ۱۶۹ ق.) ۷. علی بن حمزه کسائی (۱۱۹ – ۱۸۹ق.).

۴۳. متشابهات طبق تصریح قرآن کریم (آل عمران، ۷) در قرآن کریم وجود دارد، یعنی آیه ها و عباراتی از قرآن که آنها را نمی توان و نمی باید به معنای ظاهری گرفت. مانند اینکه «عرش الهی بر آب بود». در برابر متشابهات، محکمات است که بخش اعظم قرآن را تشکیل می دهد و معنای آنها از ظاهرشان برمی آید؛ مانند «الوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين» (بقره، ۲۳۳) (مادران باید فرزندانشان را دو سال کامل شیر دهند). متشابهات در قرآن کریم در حدود دویست آیه در میان ۶۲۳۶ آیه است. تأویل متشابهات جایز و بلکه لازم است و آن وظیفه و در حد توان راسخان در علم و ایمان است. و برعکس، تأويل محكمات غير لازم و ممنوع است.

۴۴٫ آیا تأویل قرآن را فقط خداوند می داند؟ این بحث معركة آرای مفسران و قرآن پژوهان اهل سنت و شیعه است و مرجع قرآنی آن آیه هفتم از سوره آل عمران است که پس از بیان اینکه قرآن هم محکمات دارد که اساس کتاب را تشکیل میدهد و هم متشابهات، و بیان این که کژدلان در پی تأویل بر وفق هوی و هوس های خود هستند می فرماید که: «و ما يعلم تأويله الا الله والراسخون في العلم» که این عبارت قرآنی هم از نظر نحوی و هم بلاغی قابلیت دو قراءت دارد: الف) قراءت وقف پس از الله، که قراءت اکثر اهل سنت است مگر معدودی از بزرگان آنان، مانند زمخشری، قاضی عبدالجبار همدانی، ابوالسعود عمادی، آلوسی، قاضی بیضاوی و حتی نحویان بزرگی چون نحاس، عکبری و محمود صافی، ب) قراءت عطف، یعنی عطف الراسخون فی العلم به الله که قراءت اکثریت قریب به اتفاق شيعه امامیه است و عده ای از بزرگان اهل سنت که نام بعضی از آنان را هم اکنون یاد کردیم. آری چون در این آیه الراسخون في العلم در مقام

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم / ۳۲۵

مدحند، و ندانستن تأویل قرآن مدح نیست، و چون اگر کسی جز خداوند دانای تأویل متشابهات قرآن نباشد، العياذ بالله قرآن شبیه به معما و در نهایت ناقض غرض صاحب قرآن خواهد شد، و نمی توان گفت که حتی حضرت رسول و ائمه اطهار تأویل قرآن را نمی دانند، لذا در پاسخ به این سؤال که در صدر این فقره آوردیم میگوییم که آری راسخان در علم که در درجه اول عبارت از حضرات معصومین عالی هستند (که فرموده اند: نحن الراسخون في العلم، فنحن نعلم تأويله / ما راسخان در علمیم، لذا تأویل قرآن را می دانیم و سپس ائمه علم و ادب و قرآن شناسان و قرآن پژوهان دانشور، دانای تأويل متشابهات و توانای تأویل متشابهاتند.

۴۵. قرآن کریم به انواع شکل ها و شیوه ها کتابت و چاپ شده است. از مهم ترین خوشنویسان قرآن در عصر قدیم، ابن مقله (واضع خط ثلث) و ابن بواب و یاقوت مستعصمی، و در اعصار جدید تر از همه مشهورتر احمد نیریزی است که یکی از مصاحف کتابت او در عصر جدید تحت عنوان «قرآن مستضعفین» (پس از زدودن نام قبلی آن که به پهلوی دوم مربوط بوده است) به طبع رسیده است. در جهان اسلام یکی از بهترین خوشنویسان معاصر، حامد الآمدی خطاط هنرمند ترک است، و دیگر عثمان طه خطاط هنرمند سوری و هم چنین قرآن به ابعاد مختلف کتابت و چاپ شده از جمله کل قرآن در یک صفحه (حتی کوچک تر از یک صفحه روزنامه اطلاعات به طبع رسیده است که طبعا بسیار ریز است و فقط با ذره بین قابل خواندن است. هم چنین با کاغذ بسیار نازک در ابعاد یک در دو سانتی متری هم چاپ شده است. و یکی از کتابت های آن در قطع بزرگ کتابت بایسنقر میرزا (۸۰۲ – ۸۳۸ ق.) شاهزاده هنرمند تیموری، به خطی است که غیر خبرگان آن را ثلث می خوانند اما در واقع خط محقق است، و در ابعادی تقریبا یک متر در نیم متر کتابت شده بوده و شاید هنری ترین خوشنویسی قرآن بوده است و گویا مدت ها در دروازه قرآن شیراز محفوظ بوده است، سپس به جای روزگار، مردم نامسؤول و بی فرهنگ روزگار، آن را صفحه – صفحه کرده اند و طوفان حادثه، یعنی همین تاراجگری و طماعی، هر برگ آن را به دیاری افکنده است و امروز اغلب

۳۲۶ / درسنامه علوم قرآنی

برگهای آن در موزه های معروف جهان محفوظ است.

۴۶. نخستین چاپ قرآن به وسیله پاگانینی در ونیز در فاصله سالهای ۱۵۰۳ تا ۱۵۲۳م. انجام گرفته است. طبع های مهم دیگر قرآن کریم عبارتند از : طبع ابراهام هینکلمان در ۱۶۹۴م. (هامبورگ)؛ طبع فلوگل (۱۸۳۴م.، لایپزیک)؛ طبع سن پترزبورگ که اولین طبع برای مسلمانان است در ۱۷۸۷م.؛ طبع تبریز در ۱۲۴۲ق. یا ۱۲۴۴ق. نخستین تصحيح و طبع علمی قرآن کریم در جهان اسلام مصحف قاهره است، در سال ۱۳۴۳ق. / ۱۹۲۳م. ، تحت اشراف استادان الأزهر، و با حمایت ملک فؤاد اول. این مصحف بر معتبر ترین كتب رسم الخط خاص قرآن و قراءات خاص قرآن استوار است و با روایت معیارین حفص از عاصم تدوین شده است. مصحف مدینه که امروزه مصحف عالمگیر و رسمی جهان اسلام شمرده می شود، بر همان تصحیح و طبع مصحف قاهره استوار است و به خط عثمان طه خطاط هنرمند سوری است.

۴۷. ترجمه فارسی، یعنی قدیم ترین ترجمه قرآن در عهد رسول الله به انجام گرفته است؛ زیرا در نامه های ایشان به پادشاهان آن روزگاران، مانند نجاشی و مقوقس و خسرو پرویز، آیات قرآنی هم بود، و طبعأ ترجمه نامه ها و آیات به اطلاع آنان می رسید، و حضرت با این معنا را می دانستند و انکاری نمی فرمودند. دیگر اینکه عده ای از ایرانیان از سلمان خواسته بودند که سوره حمد (و بعضی آیات قرآنی) را برای آنان به فارسی ترجمه کند و او چنین کاری انجام داده بود از

جمله بسم الله الرحمن الرحیم را به «به نام یزدان بخشاینده» ترجمه کرده بود، و حضرت رسول صلی‌الله‌علیه وآله از این مسأله باخبر بودند و انکاری نفرموده بودند. در قرون بعد نیز ایرانیان نخستین قومی از مسلمانان بودند که قرآن را به زبان مادری و رسمی خود ترجمه کردند. تا قبل از کشف و تصحیح قرآن قدس به همت آقای دکتر علی رواقی، ترجمه تفسیر طبری که ترجمه آیات قرآنی را نیز همراه دارد و در سال ۳۴۵ق. صورت گرفته بود، کهن ترین ترجمه فارسی قرآن شمرده می شد. ولی ترجمه قرآن قدس از آن هم کهن تر و متعلق به سال های بین ۲۵۰ تا ۳۵۰ هجری قمری است.

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم / ۳۲۷

۴۸. ترجمه ترکی قرآن، نسخه ای از ترجمه ترکی قرآن با تاریخ ۷۳۴ق. در موزه های هنری ترکی اسلامی استانبول نگهداری می شود، که قدیم ترین ترجمه موجود ترکی قرآن است. استانداران

ا ستان ۲۹. ترجمه اردو، نخستین ترجمه قرآن کریم به زبان اردو، ترجمہ مولاناشاه رفیع الدین دهلوی است (۱۱۹۰ ق.) ؛ اما از آن پس اردوزبانان در ترجمه و تفسیر قرآن

کریم در فاصله چهار قرن، سنگ تمام گذاشته اند و کتابشناسی ترجمه ها و تفسیرهای قرآن کریم به زبان اردو که منتشر شده است، بیش از یک هزار اثر را در بر دارد. ای ایران

۵۰. ترجمه لاتین، نخستین ترجمه لاتینی قرآن را رابرت کتونی (روبرتوس کتننسس) در سال ۱۱۴۳م. انجام داد که قرنها بعد با اجازه مارتین لوتر اجازه چاپ پیدا کرد. پیدا کرد. ایالات اور ان

انا انا ان ا انا ان ساری ر

۵۱. ترجمه انگلیسی قرآن، قرآن کریم به انگلیسی بیش از هر زبان اروپایی دیگر ترجمه شده است و امروزه بیش از چهل ترجمه کامل و یکصد و بیست ترجمه برگزیده از قرآن کریم به انگلیسی وجود دارد. نخستین ترجمه کامل انگلیسی به قلم الکساندر راس است که از روی ترجمه فرانسوی در سال ۱۶۴۸م. به عمل آمده است. از غیر مسلمانان ترجمه آرتور آربری ترجمه ای ممتاز است. و از مسلمانان ترجمه های پیکتال و عبدالله يوسف علی.

۵۲. ترجمه فرانسوی قرآن. بهترین ترجمه های فرانسوی قرآن ترجمه کازیمیرسکی، و ترجمه بلاشر است.

۵۳. ترجمه آلمانی قرآن. بهترین ترجمه های آلمانی قرآن ترجمه اولمان، ترجمه هنینگ، و اخيرا ترجمه همراه با توضیحات و واژه نما ( كونكوردانس) اثررودی پارِت است.

۵۴. ترجمه روسی قرآن. بهترین ترجمه های روسی قرآن یکی ترجمة کراچفسکی است، و دیگری که در سال جاری ( ۱۳۷۴ ش .) انتشار یافته است ترجمه پرفسور عثمانوف.

۳۲۸ / درسنامه علوم قرآنی

۵۵ . اولین مفسر قرآن حضرت رسول هستند و نمونه ای از تفسیرهای ایشان، با ترتیب سوره به سوره در کتاب اتقان سیوطی نقل شده است. نیز بسیاری از احادیث از ایشان نقل شده است که روشنگر آیات قرآنی است و احادیث تفسیری نام دارد. با ۵۶. پس از رسول الله بزرگ ترین قرآن شناس و مفسر جامعه اسلامی در صدر اسلام، حضرت علی بن ابی طالب الي است که سوگند یاد فرموده است که اگر بخواهم تفسیر سورۂ حمد را در حدی که هفتاد بار شتر باشد، بیان میدارم. هم چنین ایشان از حافظان قرآن و کاتبان وحی بوده است و مصحف خود را در فاصله ای کمتر از یک هفته پس از وفات رسول الله له جمع کرد. ولی چون دارای توضیحات و اضافات تفسیری بود و في المثل نام منافقان را که در قرآن با اشاره و بدون نام آمده است، بالصراحه معلوم می کرد و نظایر این، آن جمع و تدوین را که بر حسب نزول بود از ایشان نپذیرفتند. حضرت ابتدا آزرده شدند؛ ولی سپس با دیدن روشمندی و اتقان شیوه کار گروه زید بن ثابت در عهد عثمان وكمال دقت و مراقبتی که در تدوین مصحف امام (مصاحف عثمانی) به کار رفته بود آن را پذیرفتند و مصحف خود را ظاهر نساختند و فرمودند: اگر همان مسؤولیتی که به عثمان داده شد به من داده میشد من نیز در جمع و تدوین قرآن همان کار را می کردم. ۵۷. پس از حضرت رسول و حضرت علی بزرگ ترین قرآن شناس جامعة صدر اسلامی ابن عباس (عبدالله بن عباس) صحابی گرانقدر و شاگرد حضرت علی بوده است که اقوال تفسیری او که در دل تفسیر طبری آمده بوده است، به صورت مستقل جمع شده و به کوشش فیروزآبادی صاحب قاموس تحت عنوان تنویر المقباس في تفسير ابن عباس مدون گردیده و در عصر جدید انتشار یافته است. ان

۵۸. پس از ابن عباس شاگرد بزرگش مجاهد، مفسری بزرگ است و گویند سی بار قرآن کریم را به درس و تفسیر نزد ابن عباس دوره کرده بود و به روایتی شاگرد حضرت على هم بوده است. در سالهای اخیر تفسیر او در دو مجلد به طبع رسیده است.

۵۹. مهم ترین تفسير قدیم جهان اسلام تفسیر طبری مورخ و محدث بزرگ ایرانی است (متوفی ۳۱۰ ق.) که به جامع البیان معروف است و در سی مجلد به طبع رسیده است.

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم / ۳۲۹

این تفسير قدیم ترین و مهم ترین تفسیر نقلی یا مأثور جهان اسلام هم شمرده می شود.

۶۰. قدیم ترین تفسیرهای شیعه یکی تفسیر علی بن ابراهیم قمی است که در دو مجلد به طبع رسیده است؛ و دیگر تفسیر فرات کوفی که آن نیز طبع منقحی دارد. قمی و کوفی از رجال اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری اند.

۶۱. قدیم ترین تفسير فارسی شیعه امامیه، تفسیر ابوالفتوح رازی (متوفای نیمه اول قرن ششم هجری) است که روض الجنان و روح الجنان نام دارد. این تفسیر در بیست جلد است و پیش ترها به کوشش علامه قزوینی، مرحوم قمشه ای، مرحوم شعرانی واخيرا به کوشش دکتر محمدجعفر یاحقی و دکتر مهدی ناصح به طبع رسیده است.

۶۲. قدیم ترین تفسیر عرفانی فارسی تفسیر کشف الاسرار وعدة الابرار اثر رشیدالدین ابوالفضل میبدی (م ۵۲۰ ق.) است که مبتنی بر امالی تفسیری خواجه عبدالله انصاری است. انصاری است.

جوانان و جوانان ۶۳. مهم ترین تفسیر بروفق مشرب یا مذهب اعتزال تفسیر کشاف زمخشری (م ۵۳۸ ق .) است.

۶۴. مهم ترین تفسیر کلامی جهان اسلام، بروفق مذهب اشعری، تفسیر کبیر امام فخر رازی (م ۶۰۶ ق.) است در بیش از سی مجلد. همانان این پیمانکاران ا ستان

۶۵. جامع ترین تفسیر قدیمی شیعه امامیه مجمع البیان در ده مجلد اثر ابوعلى امین الاسلام فضل بن حسن طبرسی (م ۵۴۸ ق.) به عربی است که به فارسی هم ترجمه شده است.

ا ۶۶ . مهم ترین تفسیر شیعه در قرن چهاردهم هجری تفسیر المیزان، اثر شادروان علامه طباطبائی (م ۱۳۶۱ ش .) است در بیست جلد به عربی که به فارسی هم ترجمه شده است.

۶۷. جدیدترین و مهم ترین تفسير جهان اسلام (اهل سنت)، التفسير المنیر نوشته استاد وهبة حيلی است، به عربی (۳۲جلد در شانزده مجلد، طبع ۱۴۱۱ق./ ۱۹۹۱م.). دکتر حیلی فقه شناس و استاد فقه دراغلب دانشگاه های سوریه و جهان اسلام است. گفتنی است که این کتاب در چند سال پیش برنده جایزه کتاب سال جهانی جمهوری اسلامی ایران شد.

۳۳۰ / درسنامه علوم قرآنی

۶۸. «اعجاز عددی قرآن کریم» یکی از رشته های قرآن پژوهی جدید است که مقصود آن نشان دادن نظم اعجاز گونه ریاضی قرآن کریم است. نخستین کسی که این مسأله را پیش کشید و حیرت و اعجاب جهانیان را برانگیخت، دکتر رشاد خلیفه مصری الاصل و استاد کامپیوتر در دانشگاه های امریکا بود که فرضيه عدد نوزده را پیش کشید که بسم الله الرحمن الرحیم، نوزده حرف است و کلمه «اسم» نوزده بار در قرآن آمده است، و کلمه جلاله (الله) ۲۶۹۸ بار که مضربی از نوزده است؛ یعنی ۱۹۷۱۴۲؛ و «الرحمن» ۵۷بار (۳۷۱۹)، و «الرحیم» ۱۱۴ بار (۱۹۶۶) در قرآن به کار رفته است. اما نظریه او از دو جهت غوغا به بار آورد: یکی آنکه عدد نوزده در قرآن شماره نگهبانان جهنم هم هست (عليها تسعة عشر). این اشکالی به بار نمی آورد، ولی عدد نوزده عدد مقدس بابیان و بهاییان است؛ یعنی «حروف حی» یا اصحاب نزدیک باب است، لذا مسلمانان از این نظریه بر آشفتند و آشوب های بعد در نهایت به ترور یا قتل رشاد خليفه انجامید. اشکال دیگر نظریه او این بود که تا حدودی «حساب سازی» در آن مشاهده شد. از جمله یکی از بزرگ ترین قرآن پژوهان ایران، آقای دکتر محمود روحانی، که صاحب یکی از دقیق ترین فرهنگ ها و فهرست های آماری قرآن است (به نام فرهنگی آماری کلمات قرآن کریم/ المعجم الاحصائي لألفاظ القرآن الكريم، ۳ مجلد، طبع مشهد، مؤسسه چاپ و نشر آستان قدس رضوی)، بررسی جدید و دقیقی درباره آمار کلمه جلاله (الله) در قرآن انجام داده و از نظریه دکتر رشاد خلیفه هم باخبر بوده است و با قاطعیت تمام آمار این کلمه را ۲۶۹۹ نشان میدهد که با آمار رشاد خلیفه یک عدد اختلاف، و با المعجم المفهرس معروف محمد فؤاد عبدالباقی دو عدد اختلاف دارد.

۶۹. اما راهی را که رشاد خلیفه باز کرده بود دیگران از جمله عبدالرزاق نوفل از قرآن پژوهان اهل سنت، و ابوزهراء النجدی از قرآن پژوهان شیعه ادامه دادند و به تناسبهای ریاضی قابل توجهی رسیدند. کتاب عبدالرزاق نوفل اعجاز عددی در قرآن کریم نام دارد و به قلم قرآن پژوه و قرآن شناس دانشور معاصر، آقای مصطفی حسینی طباطبائی به فارسی ترجمه شده است. ذیلا تعدادی از آمار و ارقام شگفت آور عبدالرزاق نوفل نقل می شود:

– واژه دنیا در قرآن کریم ۱۱۵ بار به کار رفته است، و واژۂ آخرت هم همین تعداد.

بخش دهم: هفتاد نکته درباره قرآن کریم / ۳۳۱

– شياطين ۶۸ مرتبه، ملائکه هم همین تعداد.

– حیات ۷۱ بار، موت هم همین تعداد.

۔ علم و معرفت و مشتقات آنها ۸۱۱ بار، ایمان و مشتقات آن هم همین تعداد.

– ابلیس یازده بار، و استعاذه از او هم به همین تعداد.

– كلمة يوم به معنای روز (به صورت مفرد) ۳۶۵ بار به تعداد روزهای سال (شمسی) در قرآن به کار رفته است. و به صورت تثنیه و جمع سی بار، به تعداد روزهای ماه.

دکلمه شهر به معنای ماه، ۱۲ مرتبه در قرآن دیده میشود به تعداد ماه های سال است

۷۰. اما کتاب دکتر ابوزهراء النجدی قرآن پژوه شیعه من الاعجاز البلاغی و العددی للقرآن الكريم نام دارد و چنان که از نامش بر می آید به عربی است و هنوز به فارسی ترجمه نشده است و از نظر شگفتی های ریاضی به پای کار رشاد خلیفه و عبدالرزاق نوفل نمی رسد. ذیلا چند تناسب و ظرافت عددی قرآنی را که او پیدا کرده و در کتاب پیش گفته آورده است، نقل می کنیم: داستان های اداری از این دانشمندان در استان

– ساعت / الساعة در قرآن کریم ۲۴ بار به کار رفته است به تعداد ساعات شبانه روز. – سماوات السبع یا سبع سماوات، هفت بار به کار رفته است.

– سجد» و مشتقات آن ۳۴ مرتبه به کار رفته است که برابر مجموع سجده های هفده رکعت نماز شبانه روزی است، از قرار هر رکعتی دو سجده، جمعا ۳۴ سجده.

۔ لفظ صلاة و قیام و اقیموا و مشتقات آن ۵۱ بار به کار رفته است که برابر با هفده رکعت نماز واجب و ۳۴ رکعت نماز مستحب شبانه روزی است.

– مشتقات وصی/ توصیه به تعداد اوصیای الهی دوازده بار به کار رفته است. ۔ لفظ شیعه و مشتقاتش دوازده بار در قرآن به کار رفته است. – مشتقات فرقه، ۷۲ بار به کار رفته است و این به تعداد ۷۲ فرقه اسلامی است.

در پایان این نکته گفته شود که این گونه پژوهش ها جنبه تفننی دارد، و ارزش طراز اول علمی ندارد.

 

 

۳۱۶ / درسنامه علوم قرآنی

 

 

 

 

 

 

 

 

١. با توجه به نوعی مرزبندی اصطلاحی به وجود آمده از سوی قرآن شناسان معاصر، این اصطلاح امروزه برای

علم تفسیر، تجوید، آیات الاحکام، قصص قرآن و ترجمه قرآن به کار نمی رود. ر. ک: فصل اول از بخش اول

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شب قدر

 

 

 

 

 

 

 

 

در این که این تقسیم از سوی پیامبر صورت گرفته باشد شاهدی در دست نیست.

 

 

 

 

 

 

 

 

احتمال دیگر سهولت در حفظ قرآن است.

 

 

 

 

 

 

 

 

سوره توبه را جزو سبع طول نشمرده اند، بلکه در مورد هفتمین سوره، بعضی یونس و برخی کهف را مطرح

کرده اند. (ر.ک: الاتقان، ج ۱، ص ۱۹۹).

 

 

 

 

 

 

 

 

نظر غالب در مورد آغاز سوره های مفضلات، سوره الرحمن است. ( التمهيد، ج ۱، ص ۲۵۱) بعضی دیگر

آغاز مفضلات را سوره حجرات می دانند. ( مناهل العرفان، ج ۱، ص ۳۵۲)

 

 

 

 

 

 

 

 

و نیز «ص» [= صاد] در آغاز سوره «ص».

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فضیلت تلاوت سوره های قرآن کریم

 

در اینجا لازم مى دانیم كه این حقیقت مهم را بیان کنیم  ، كه ثوابها و فضیلتها و پاداشهاى مهمى كه براى تلاوت قرآن یا سوره ها و آیات خاصى نقل شده هرگز مفهومش این نیست كه انسان آنها را به صورت اوراد بخواند و تنها به گردش زبان قناعت كند.

بلكه خواندن قرآن براى فهمیدن ، و فهمیدن براى اندیشیدن ، و اندیشیدن براى عمل است.

اتفاقا هر فضیلتى درباره سوره اى یا آیه اى ذكر شده تناسب بسیار زیادى با محتواى آن سوره یا آیه دارد.

مثلا در فضیلت سوره نور چنین مى خوانیم كه هر كس بر آن مداومت كند خداوند او و فرزندانش را از آلودگى به زنا حفظ مى كند .

این به خاطر آنست كه محتواى سوره نور دستورات مهمى در زمینه مبارزه با انحرافات جنسى دارد: دستور به تسریع ازدواج افراد مجرد دستور به حجاب ، دستور به ترك چشم چرانى و نگاه هاى هوس آلود، دستور به ترك شایعه پراكنى و نسبتهاى ناروا، و بالاخره دستور به اجراى حد شرعى درباره زنان و مردان زناكار.

بدیهى است اگر محتواى این سوره در جامعه یا خانوادهاى پیاده شود آلودگى به زنا نخواهد بود.

همچنین آیاتى از سوره بقره كه در بالا اشاره شد و اتفاقا همه در زمینه توحید و ایمان به غیب ، و خداشناسى و پرهیز از وسوسه هاى شیطانى است ، اگر كسى بخواند و محتواى آنرا در عمق جانش پیاده كند، مسلما آن فضائل را خواهد داشت .

درست است كه خواندن قرآن به هر حال ثواب دارد، ولى ثواب اصلى و اساس و آثار سازنده هنگامى خواهد بود كه مقدمهاى براى اندیشه و عمل باشد.

۱- فضیلت سوره حمد

 در حدیثى از پیامبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلم  مى خوانیم كه الحمد ام القرآن  و این به هنگامى بود كه جابر بن عبدالله انصارى خدمت پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلم  رسید، پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلم  به او فرمود:

الا اعلمك افضل سورة انزلها الله فى كتابه ؟ قال فقال له جابر بلى بابى انت و امى یا رسول الله ! علمنیها، فعلمه الحمد، ام الكتاب

آیا برترین سوره اى را كه خدا در كتابش نازل كرده به تو تعلیم كنم ، جابر عرض كرد آرى پدر و مادرم به فدایت باد، به من تعلیم كن ، پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلم  سوره حمد كه ام الكتاب است به او آموخت سپس اضافه فرمود این سوره شفاى هر دردى است مگر مرگ.

و نیز از پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلم  نقل شده كه فرمود: و الذى نفسى بیده ما انزل الله فى التوراة ، و لا فى الزبور، و لا فى القرآن مثلهاهى ام الكتاب  قسم به كسى كه جان من به دست او است خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور، و نه حتى در قرآن ، مثل این سوره را نازل نكرده است ، و این ام الكتاب است.

 تفسیر نمونه ، جلد۱، صفحه ۴

 

 آیة الكرسى یكى از مهمترین آیات قرآن

در اهمیت و فضیلت این آیه همین بس كه از پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله و سلم  نقل شده است كه از ابى بن كعب سوال كرد و فرمود: كدام آیه برترین آیه كتاب الله است ؟ عرض كرد: الله لا اله الا هو الحى القیوم ، پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم  دست بر سینه او زد وفرمود: دانش بر تو گوارا باد، سوگند به كسى كه جان محمد صلى الله علیه و آله و سلم  در دست او است این آیه داراى دو زبان و دو لب است كه در پایه عرش الهى تسبیح و تقدیس خدا مى گوید.

در حدیث دیگرى از على علیه السلام  از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم  مى خوانیم كه فرمود: سید القرآن البقرة و سید البقرة آیة الكرسى یا على ان فیها لخمسین كلمة فى كل كلمة خمسون بركة : برگزیده قرآن سوره بقره و برگزیده بقره ، آیة الكرسى است ، در آن پنجاه كلمه است و در هر كلمه اى پنجاه بركت است .

و در حدیث دیگرى از امام باقر علیه السلام  آمده است : هر كس آیة الكرسى را یك بار بخواند، خداوند هزار امر ناخوش آیند از امور ناخوش آیند دنیا، و هزار امر ناخوش آیند از آخرت را از او بر طرف مى كند كه آسانترین ناخوشایند دنیا، فقر، و آسانترین ناخوشایند آخرت ، عذاب قبر است .

روایات در فضیلت این آیه شریفه بسیار زیاد است و در كتب علماى شیعه و اهل سنت نقل شده است با دو حدیث دیگرى از رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم  این بحث را پایان مى دهیم ، فرمود: اعطیت آیة الكرسى من كنز تحت العرش و لم یوتها نبى كان قبلى : آیة الكرسى از گنجى زیر عرش الهى به من داده شده است و به هیچ پیامبرى قبل از من داده نشد.

در حدیث دیگرى آمده است كه دو برادر به حضور پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم  رسیدند و عرض كردند براى تجارت به شام مى رویم ، به ما تعلیم دهید چه بگوییم تا از شر اشرار مصون بمانیم  فرمود: هنگامى كه به منزلگاهى رسیدید و نماز عشا را خواندید، موقعى كه یكى از شما در بستر قرار مى گیرد، تسبیح فاطمه زهرا علیهاالسلام

بگوید و سپس آیة الكرسى بخواند فانه محفوظ من كل شى ء حتى یصبح : مسلما او از همه چیز در امان خواهد بود تا صبح ، سپس در ذیل این حدیث آمده است كه در یكى از منزلگاهها دزدان قصد هجوم به آنها را داشتند اما هر چه تلاش كردند موفق نشدند.

به یقین این همه اهمیت كه به آیة الكرسى داده شده است به خاطر محتواى مهم و برجسته آن است.

 تفسیر نمونه جلد ۲ صفحه ۲۶۳-۲۶۰

در حدیثى از امام على بن الحسین علیهماالسلام  مى خوانیم كه پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله و سلم  فرمود: كسى كه چهار آیه از اول سوره بقره و آیة الكرسى و دو آیه بعد از آن و سه آیه از آخر بقره را بخواند، هرگز ناخوشایندى در خودش و مالش نمى بیند و شیطان به او نزدیك نمى شود، و قرآن را فراموش ‍ نمى كند.

تفسیر نمونه جلد ۲ صفحه ۲۷۷

 

دلیل اهمیت آیة الكرسى

اهمیت فوق العاده آیة الكرسى از این نظر است كه مجموعه اى از معارف اسلامى و صفات خداوند اعم از صفات ذات و فعل ، مخصوصا مساله توحید در ابعاد مختلف را در بر گرفته ، این اوصاف كه به دوازده بخش ‍ بالغ مى شود و هر كدام مى تواند ناظر به یكى از مسائل تربیتى انسان باشد قابل دقت است و به گفته ابو الفتوح رازى هر یك از این صفات ، یكى از مذاهب باطله را نفى مى كند و به این ترتیب ، دوازده تفكر باطل و نادرست به وسیله آن اصلاح مى شود.

 تفسیر نمونه جلد ۲ صفحه ۲۷۷

 اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا هُوَ الْحَىُّ الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ لَّهُ مَا فى السمَوَتِ وَ مَا فى الاَرْضِ مَن ذَا الَّذِى یَشفَعُ عِندَهُ إِلا بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَینَ أَیْدِیهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ لا یُحِیطونَ بِشىْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلا بِمَا شاءَ وَسِعَ كُرْسِیُّهُ السمَوَتِ وَ الاَرْض وَ لا یَئُودُهُ حِفْظهُمَا وَ هُوَ الْعَلىُّ الْعَظِیمُ۲۵۵ لا إِكْرَاهَ فى الدِّینِ قَد تَّبَینَ الرُّشدُ مِنَ الغَىِّ فَمَن یَكْفُرْ بِالطغُوتِ وَ یُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ استَمْسك بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لا انفِصامَ لَهَا وَ اللَّهُ سمِیعٌ عَلِیمٌ۲۵۶ اللَّهُ وَلىُّ الَّذِینَ ءَامَنُوا یُخْرِجُهُم مِّنَ الظلُمَتِ إِلى النُّورِ وَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَوْلِیَاؤُهُمُ الطغُوت یُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلى الظلُمَتِ أُولَئك أَصحَب النَّارِ هُمْ فِیهَا خَلِدُونَ۲۵۷

 

۲- فضیلت سوره بقره

در فضیلت این سوره روایات پر اهمیتى در منابع اسلامى نقل شده است :

از جمله مرحوم طبرسى در مجمع البیان از پیامبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلم  چنین نقل مى كند كه پرسیدند: اى سوره القرآن افضل ؟ قال : البقرة ، قیل اى آیة البقرة افضل ؟ قال آیة الكرسى :كدامیك از سوره هاى قرآن از همه برتر است ؟ فرمود: سوره بقره ، عرض كردند كدام آیه از آیات سوره بقره افضل است ؟ فرمود: آیة الكرسى .

افضلیت این سوره ظاهرا به خاطر جامعیت آنست ، و افضل بودن آیة الكرسى به خاطر محتواى توحیدى خاص آن مى باشد كه به خواست خدا در تفسیر آن خواهد آمد.

و این منافات ندارد كه بعضى از سوره هاى دیگر قرآن از جهات دیگرى برترى داشته باشند، چرا كه از دیدگاه هاى مختلف به آنها نظر شده است .

و نیز از امام على بن الحسین علیهماالسلام  از پیامبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلم  چنین نقل شده است كه فرمود كسى كه چهار آیه از آغاز سوره بقره و آیة الكرسى و دو آیه بعد از آن و سه آیه از آخر آن را بخواند هرگز در جان و مال خود ناخوش آیندى نخواهد دید، و شیطان به او نزدیك نمى شود، و قرآن را فراموش نخواهد كرد.

 تفسیر نمونه ، جلد۱، صفحه ۶۰

 

 

۲۳- فضیلت تلاوت سوره مؤ منون

در روایات اسلامى كه از پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلّم  و ائمه اهل بیت علیهمالسلام  بما رسیده فضیلت بسیارى براى این سوره بیان شده است .

در حدیثى از پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم من قرء سورة المؤ منین بشرته الملائكة یوم القیامة بالروح و الریحان و ما تقر به عینه عند نزول ملك الموت : هر كس سوره مؤ منان را تلاوت كند فرشتگان در روز قیامت او را به روح و ریحان بشارت مى دهند و هنگامى كه فرشته مرگ براى قبض روح او مى آید چنان بشارتى به او مى دهد كه چشمش روشن مى شود.

و از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : من قرء سورة المؤ منین ختم الله له بالسعادة اذا كان یدمن قرائتها فى كل جمعة ، و كان منزله فى الفردوس الاعلى مع النبیین و المرسلین : هر كس سوره مؤ منون را بخواند و در هر جمعه آن را ادامه دهد خداوند پایان زندگى او را با سعادت قرار مى دهد و جایگاه او فردوس اعلى بهشت برین  است ، همراه پیامبران و رسولان .

تكرار این معنى را ضرورى مى دانیم كه ذكر فضائل تلاوت سوره ها هرگز به معنى خواندن خالى از اندیشه و تصمیم و عمل نیست كه این كتاب آسمانى كتاب تربیت و انسانسازى و برنامه هاى عملى است ، و به راستى اگر كسى برنامه هاى عقیدتى و عملى خود را با محتواى این سوره و حتى چند آیه آغاز آن كه بیان صفات مؤ منان است تطبیق دهد آنهمه افتخارات باید نصیب او شود.

و لذا در بعضى از روایات از پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلّم  نقل شده : هنگام نزول آغاز این سوره فرمود لقد انزل الى عشر آیات من اقامهن دخل الجنة : ده آیه بر من نازل شده كه هر كس آنها را بر پا دارد وارد بهشت خواهد شد!.تعبیر به اقام  بر پا دارد به جاى قرء بخواند گویاى همان حقیقتى است كه در بالا اشاره كردیم كه هدف اصلى پیاده كردن محتواى این آیات در متن زندگى است ، نه مجرد خواندن.

 تفسیر نمونه جلد ۱۴ صفحه ۱۸۹و۱۹۰

 

۲۴- فضیلت تلاوت سوره نور

در حدیثى از پیامبر صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم من قرء سورة نور اعطى من الاجر عشر حسنات بعدد كل مؤ منة و مؤ من فیما مضى و فیما بقى : كسى كه سوره نور را بخواند و محتواى آن را در زندگى خود پیاده كند خداوند به عدد هر زن و مرد با ایمانى در گذشته و آینده ده حسنه به عنوان پاداش به او خواهد داد.در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : حصنوا اموالكم و فروجكم بتلاوة سورة نور و حصنوا بها نسائكم ، فان من ادمن قرائتها فى كل یوم او فى كل لیلة لم یزن احد من اهلبیته ابدا حتى یموت : اموال خود را از تلف و دامان خود را از ننگ بى عفتى حفظ كنید به وسیله تلاوت سوره نور، و زنانتان را در پرتو دستوراتش از انحرافات مصون دارید كه هر كس قرائت این سوره را در هر شبانه روز ادامه دهد احدى از خانواده او هرگز تا پایان عمر گرفتار عمل منافى عفت نخواهد شد.توجه به محتواى سوره كه از طرق گوناگون و مؤ ثر به مبارزه با عوامل انحراف از جاده عفت برخاسته نكته اصلى حدیث فوق و همچنین مفهوم عملى آن را روشن مى سازد.

 تفسیر نمونه جلد ۱۴ صفحه ۳۵۳

 

 و۱۶۳

 

۳۶- فضیلت  تلاوت سوره یس

 سورهیس به گواهى احادیث متعددى كه در این زمینه وارد شده یكى از مهمترین سوره هاى قرآنى است ، به گونه اى كه در احادیث به عنوان قلب قرآن نامیده شده است .

در حدیثى از پیامبر اسلام مى خوانیم :

ان لكل شى ء قلبا و قلب القرآن یس هر چیز قلبى دارد و قلب قرآن یس است !.

در حدیثى از امام صادق علیهالسلام  نیز همین معنى آمده است و در ذیل آن مى افزاید: فمن قرء یس فى نهاره قبل ان یمسى كان فى نهاره من المحفوظین و المرزوقین حتى یمسى ، و من قراءها فى لیله قبل ان ینام و كل به الف ملك یحفظونه من كل شیطان رجیم و من كل آفة : هر كس ‍ آن را در روز پیش از آنكه غروب شود بخواند در تمام طول روز محفوظ و پر روزى خواهد بود، و هر كسآن را در شب پیش از خفتن بخواند خداوند هزار فرشته را بر او مامور مى كند كه او را از هر شیطان رجیم و هر آفتى حفظ كنند… و به دنبال آن فضائل مهم دیگرى نیز بیان مى فرماید.

باز در حدیثى از پیامبر میخوانیم كه فرمود: سورة یس تدعى فى التوراة المعمة ! قیل و ما المعمة ؟ قال تعم صاحبها خیر الدنیا و الاخرة … سوره یس در تورات به عنوان عمومیت آفرین نامیده شده ، سؤ ال شد از چه رو به آن عمومیت آفرین گفته مى شود؟ فرمود: به خاطر اینكه كسى كه همدم و همنشین این سوره باشد او را مشمول تمام خیر دنیا و آخرت مى كند….روایات دیگرى نیز در این زمینه در كتب شیعه و اهل سنت آمده است كه اگر بخواهیم همه آنها را نقل كنیم سخن به درازا مى كشد.

به این ترتیب باید اعتراف كرد كه شاید كمتر سوره اى در قرآن مجید داراى اینهمه فضیلت بوده باشد.

و همانگونه كه بارها گفته ایم این فضیلت براى كسانى نیست كه تنها الفاظ آن را بخوانند، و مفاهیم آن را به طاق نسیان زنند، بلكه این عظمت به خاطر محتواى عظیم این سوره است .

محتوائى بیدارگر ایمان بخش و مسئولیت آفرین و تقوازا كه وقتى انسان در آن اندیشه كند و این اندیشه در اعمال او پرتوافكن گردد خیر دنیا و آخرت را براى او به ارمغان مى آورد.

فى المثل در آیه ۶۰ این سوره سخن از پیمانى به میان مى آورد كه خداوند از تمام فرزندان آدم گرفته كه شیطان را پرستش نكنند كه شیطان دشمن آشكارى است

الم اعهد الیكم یا بنى آدم الا تعبدوا الشیطان انه لكم عدو مبین .

روشن است هرگاه انسان به این پیمان الهى پایبند باشد، همانگونه كه در احادیث فوق آمده ، از هر شیطان رجیمى در امان خواهد بود ولى اگر این آیه را سرسرى مى خواند و در عمل از دوستان مخلص و یاران وفادار شیطان است ، نمى تواند به این افتخار بزرگ نائل گردد، همچنین درباره فرد فرد آیات و كلمات این سوره باید این محاسبه را انجام داد.

 تفسیر نمونه جلد ۱۸ صفحه ۳۱۰-۳۱۱-۳۱۲

 

 

۵۳- فضیلت تلاوت سوره نجم

در روایات فضائل مهمى براى تلاوت این سوره بیان شده است :

در حدیثى از رسول الله صلى اللّه علیه و آله  مى خوانیم : من قراء سورة النجم اعطى من الاجر عشر حسنات ، بعدد من صدق بمحمد صلى اللّه علیه و آله  و من جحد به : هر كس سوره النجم  را بخواند خداوند به عدد هر یك از كسانى كه به پیامبر ایمان آوردند و كسانى كه او را انكار كردند ده حسنه به او عطا مى كند.

و در حدیثى از امام صادق جعفر بن محمد علیهم السلام  مى خوانیم : من كان یدمن قرائة و النجم فى كل یوم ، او فى كل لیلة ، عاش محمودا بین الناس ، و كان مغفورا له و كان محببا بین الناس :

كسى كه پیوسته سوره النجم را در هر روز یا در هر شب تلاوت كند در میان مردم فردى شایسته شناخته مى شود، خداوند او را مى آمرزد، و محبوبیت در میان مردم به دست مى آورد.

مسلما چنین پاداشهاى عظیمى از آن كسانى است كه تلاوت این سوره را وسیله اى براى اندیشیدن ، و سپس عمل ، قرار دهند، و تعلیمات مختلف این سوره در زندگى آنها پرتوافكن شود.

 تفسیر نمونه جلد ۲۲ صفحه ۴۷۵

 

 

۵۵- فضیلت تلاوت سوره الرحمن

 از آنجا كه این سوره حس شكرگزارى را در انسانها به عالیترین وجهى برمى انگیزد، و بیان نعمتهاى مادى و معنوى دنیا و آخرت شوق طاعت و بندگى را در دل او افزایش مى دهد فضیلتهاى فراوانى براى تلاوت آن در روایات آمده است ، البته تلاوتى كه در اعماق روح انسان نفوذ كند و مبداء حركت گردد نه مجرد لقلقه زبان .

از جمله در حدیثى از رسول خدا مى خوانیم : من قراء سورة الرحمن رحم الله ضعفه و ادى شكر ما انعم الله علیه : هر كس سوره الرحمن را بخواند خداوند به ناتوانى او در اداى شكر نعمتها رحم مى كند، و حق شكر نعمتهائى را كه به او ارزانى داشته خودش ادا مى كند.

در حدیث دیگرى در ثواب الاعمال  از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : تلاوت سوره الرحمن ، و قیام به آن را هرگز رها نكنید، چرا كه این سوره در قلوب منافقان هرگز استقرار نمى یابد، و خداوند آن را در قیامت در صورت انسانى قرار مى دهد كه زیباترین چهره ، و خشبوترین رائحه را دارد، سپس در جائى قرار مى گیرد كه از همگان به خداوند متعال نزدیكتر است ! خداوند از این سوره مى پرسد: چه كسى در زندگى دنیا به محتواى تو قیام داشت و تلاوت تو را ادامه مى داد؟

در پاسخ مى گوید: خداوندا! فلان و فلان در اینحال صورتهاى آنها سپید مى شود، خدا به آنها مى فرماید: اكنون هر كه را مى خواهید شفاعت كنید، آنها تا آنجا كه آرزو دارند شفاعت مى كنند، و براى هیچكس ‍ شفاعت نمى كنند مگر اینكه به آنها گفته مى شود وارد بهشت شوید و هر كجا مى خواهید ساكنگردید!.

و در حدیث دیگرى از آن حضرت آمده است : من قراء سورة الرحمن فقال عند كل فباى آلاء ربكما تكذبان  لا بشى ء من آلائك رب اكذب ، فان قراءها لیلا ثم مات مات شهیدا، و ان قراءها نهارا فمات مات شهیدا:

هر كس سوره الرحمن را بخواند و هنگامى كه به آیه فباى آلاء ربكما تكذبان  مى رسد بگوید لا بشى ء من الائك رب اكذب : خداوندا هیچیك از نعمتهاى تو را انكار نمى كنم  اگر این تلاوت در شب باشد و در همان شب بمیرد شهید خواهد بود، و اگر در روز باشد و در همان روز بمیرد نیز شهید خواهد بود!.

 تفسیر نمونه جلد ۲۳ صفحه ۹۴و۹۳

 

 56- فضیلت تلاوت سوره  واقعه

درباره تلاوت این سوره روایات زیادى در منابع اسلامى ذكر شده است ، از جمله در حدیثى از رسول خدا مى خوانیم : من قراء سورة الواقعه كتب لیس من الغافلین : كسى كه سوره واقعه را بخواند نوشته مى شود كه این فرد از غافلان نیست .چرا كه آیات سوره آنقدر تكاندهنده و بیداركننده است كه جائى براى غفلت انسان باقى نمى گذارد.

به همین دلیل در حدیث دیگرى از پیامبر صلى اللّه علیه و آله  مى خوانیم : وقتى از آن حضرت سؤ ال كردند: چرا با این سرعت آثار پیرى در چهره مبارك شما ظاهر شده است ؟ در پاسخ فرمود: شیبتنى هود، والواقعه ، والمرسلات ، و عم یتسائلون : سوره هاى هود و واقعه و مرسلات و عم مرا پیر كرد! چرا كه در این سوره ها اخبار تكاندهنده اى از قیامت و رستاخیز و حوادث هولناك و مجازات مجرمان آمده ، همچنین داستانهاى تكاندهنده اى از سرگذشت اقوام پیشین و بلاهائى كه بر آنها نازل شد.در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : من قراء فى كل لیلة جمعة الواقعة احبه الله ، و حببه الى الناس اجمعین ، و لم یر فى الدنیا بؤ سا ابدا، و لا فقرا و لا فاقة و لا آفة من آفات الدنیا، و كان من رفقاء امیرالمؤ منین علیه السلام : هر كس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند خداوند او را دوست دارد و نزد همه مردم محبوب مى كند، و هرگز در دنیا ناراحتى نمى بیند، و فقر و فاقه و آفتى از آفات دنیا دامنگیرش نمى شود، و از دوستان امیرمؤ منان على علیه السلام  خواهد بود.در حدیث دیگرى آمده است كه عثمان بن عفان به عنوان عیادت وارد بر عبدالله بن مسعود شد در همان بیمارى كه با آن از دنیا رفت ، پرسید: از چه ناراحتى ؟ گفت : از گناهانم ، گفت : چه میل دارى ؟ گفت : رحمت پروردگارم ! گفت : اگر موافق باشى طبیب براى تو بیاوریم ؟ گفت : طبیب بیمارم كرده ، گفت : اگر مایل باشى دستور دهم عطاى تو را از بیت المال بیاورند، گفت : آن روز كه نیازمند بودم به من ندادى و امروز كه بى نیازم به من مى دهى ؟!

گفت : مانعى ندارد براى دخترانت باشد، گفت : آنها هم نیازى ندارند، چرا كه من سفارش كردم سوره واقعه  را بخوانند، من از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله  شنیدم كه مى فرماید: من قراء سورة الواقعة كل لیلة لم تصبه فاقة ابدا: هر كس سوره واقعه را هر شب بخواند هرگز فقیر نخواهد شد.و به همین دلیل در روایت دیگرى سوره واقعه سوره غنى  نامیده شده است.

روشن است كه تنها نمى توان با لقلقه زبان اینهمه بركات را در اختیار گرفت ، بلكه باید به دنبال تلاوت فكر و اندیشه ، و به دنبال آن حركت و عمل باشد.

 تفسیر نمونه جلد ۲۳ صفحه۱۹۴و۱۹۵و ۱۹۶

 

 57- فضیلت تلاوت سوره حدید

در روایات اسلامى نكته هاى جالب توجهى پیرامون فضیلت تلاوت این سوره آمده ، البته تلاوتى كه تواءم با فكر، و تفكرى كه تواءم با عمل باشد.

در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام صلى اللّه علیه و آله  مى خوانیم : من قراء سورة الحدید كتب من الذین آمنوا بالله و رسوله : كسى كه سوره حدید را بخواند در زمره كسانى كه به خدا و پیامبرش ایمان آورده اند نوشته خواهد شد.در حدیث دیگرى از همان حضرت صلى اللّه علیه و آله  نقل شده كه قبل از خواب مسبحات را تلاوت مى فرمود مسبحات سوره هائى است كه با سبح لله یا یسبح لله آغاز مى شود و آن پنج سوره است : سوره حدید، حشر، صف جمعه و تغابن  و مى فرماید: ان فیهن آیة افضل من الف آیة : در آنها آیه اى است كه از هزار آیه برتر است !.البته پیامبر صلى اللّه علیه و آله  این آیه را تعیین نفرموده ، ولى بعضى از مفسران احتمال داده اند كه منظور آخرین آیه سوره حشر است ، هر چند دلیل روشنى براى این معنى در دست نیست.

در حدیث دیگرى از امام باقر علیه السلام  مى خوانیم : من قراء المسبحات كلها قبل ان ینام لم یمت حتى یدرك القائم علیه السلام  و ان مات كان فى جوار رسول الله صلى اللّه علیه و آله : كسى كه مسبحات  سوره هاى پنجگانه فوق  را بخواند از دنیا نمى رود تا حضرت مهدى علیه السلام  را درك كند، و اگر قبلا از دنیا برود در جهان دیگر در همسایگى رسول خدا خواهد بود.

تفسیر نمونه جلد ۲۳ صفحه ۲۹۲و۲۹۳

 

 

 

۵۹- فضیلت تلاوت سوره حشر

براى این سوره فضیلت بسیار گفته شده از جمله در حدیثى از پیغمبر گرامى صلى اللّه علیه و آله  مى خوانیم : من قراء سورة الحشر لم یبق جنة و لا نار و لا عرش و لا كرسى و لا حجاب و لا السموات السبع و لا الارضون السبع و الهوام و الریاح و الطیر و الشجر و الدواب و الشمس و القمر و الملائكة الا صلوا علیه ، و استغفروا له و ان مات من یومه او لیلته مات شهیدا!: هر كس سوره حشر را بخواند تمام بهشت و دوزخ و عرش و كرسى و حجاب و آسمانها و زمینهاى هفتگانه و حشرات و بادها و پرندگان و درختان و جنبندگان و خورشید و ماه و فرشتگان همگى بر او رحمت مى فرستند، و براى او استغفارمى كنند، و اگر در آن روز یا در آن شب بمیرد شهید مرده است.

و در حدیث دیگرى از امام صادق مى خوانیم من قراء اذا امسى الرحمن و الحشر وكل الله بداره ملكا شاهرا سیفه حى یصبح : هر كس سوره الرحمن و حشر را به هنگام غروب بخواند خداوند فرشته اى را با شمشیر برهنه ماءمور حفاظت خانه او مى كند.

بدون شك اینها همه آثار اندیشه در محتواى سوره است كه از قرائت آن ناشى مى شود و در زندگى انسان پرتوافكن مى گردد.

 تفسیر نمونه جلد ۲۳ صفحه و۴۸۰و۴۸۱

 

 

 

۶۲- فضیلت تلاوت سوره جمعه

در فضیلت تلاوت این سوره روایات بسیارى وارد شده ، چه مستقلا و یا در ضمن نمازهاى یومیه .

در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم : و من قرء سورة الجمعة اعطى عشر حسنات بعدد من اتى الجمعة ، و بعدد من لم یاتها فى امصار المسلمین : هر كس سوره جمعه را بخواند خداوند به تعداد كسانى كه در نماز جمعه شركت مى كنند و كسانى كه شركت نمى كنند در تمام بلاد مسلمین به او ده حسنه مى بخشد.

در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام  آمده است كه بر هر مؤ منى از شیعیان ما لازم است در شب جمعه ، سوره جمعه  و سبح اسم ربك الاعلى  را بخواند، و در ظهر جمعه ، سوره جمعه و منافقین را، و هر گاه چنین كند گوئى عمل رسول الله صلى اللّه علیه و آله و سلّم  را انجام داده ، و پاداش و ثوابش بر خدا بهشت است .

مخصوصا تاءكید زیادى روى این مطلب شده كه سوره جمعه  و منافقین  را در نماز جمعه بخوانند و در بعضى از این روایات آمده كه حتى الامكان آن را ترك نكنند و با این كه عدول از سوره توحید و قل یا ایها الكافرون  به سوره هاى دیگر در قرائت نماز جائز نیست این مساءله در خصوص نماز جمعه استثنا شده است و عدول از آنها به سوره جمعه  و منافقین  جایز بلكه مستحب شمرده است .

و اینها همه نشانه اهمیت فوق العاده این سوره قرآن مجید است.

 تفسیر نمونه جلد ۲۴ صفحه ۱۰۲و۱۰۳

 

 

۷۶- فضیلت تلاوت سوره انسان دهر

در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  آمده است : من قرأ سورة هل اتى  كان جزاؤ ه على الله جنة و حریرا: كسى كه سوره هل اتى را بخواند پاداش او بر خداوند بهشت و لباسهاى بهشتى است .

و در حدیثى از امام باقر علیه السلام  آمده كه یكى از پاداشهاى كسى كه سوره هل اتى را در هر صبح پنجشنبه بخواند این است كه در قیامت با پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  خواهد بود.

تفسیر نمونه جلد ۲۵ صفحه ۳۳۱

 

 

۷۸- فضیلت تلاوت سوره نبا

در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام صلى اللّه علیه و آله و سلّم  آمده است : من قراء سورة عم یتسائلون سقاه الله برد الشراب یوم القیامة : كسى كه سوره عم یتسائلون را بخواند .

خداوند از نوشیدنى خنك و گواراى بهشتى در قیامت سیرابش مى كند              

و در حدیثى از امام صادق علیه السلام  میخ ‌وانیم : من قراء عم یتسائلون لم یخرج سنته اذا كان یدمنها فى كل یوم حتى یزور البیت الحرام !: كسى كه همه روز سوره عم یتسائلون را ادامه دهد سال تمام نمى شود مگر اینكه خانه خدا را زیارت مى كند!

در اینجا لازم به ذکر است که اینجانب افراد ی را  می شناسم که الحمد الله بعد از خواندن این سوره توفیق زیارت خانه خدا نصیبشان شده .

و نیز در حدیث دیگرى از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلّم  نقل شده كه فرمود: من قراءها و حفظها كان حسابه یوم القیامة بمقدار صلوة واحدة : كسى كه آن را بخواند و حفظ كند حساب او در روز قیامت چنان سریع انجام مى گیرد كه  به مقدار خواندن یك نماز خواهد بود.

 

 

 87- فضیلت تلاوت سوره اعلى

  روایات فراوانى رسیده : از جمله در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم : من قرئها اعطاه الله عشر حسنات بعدد كل حرف انزل الله على ابراهیم و موسى و محمد صلوات الله علیهم:

هر كسى سوره اعلى را بخواند خداوند به عدد هر حرفى كه بر ابراهیم علیه السلام  و موسى علیه السلام  و محمد صلى اللّه علیه و آله و سلّم  نازل كرده ده حسنه به او عطا مى فرماید.

و در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : من قراء سبح اسم ربك الاعلى فى فرائضه او نوافله قیل له یوم القیامه ادخل الجنة من اى ابواب الجنة شئت ان شاءالله !

كسى كه سوره اعلى را در فرائض یا نوافل خود بخواند، روز قیامت به او گفته مى شود: از هر یك از درهاى بهشت مى خواهى وارد شو ان شاء – الله.

در روایات متعددى نیز آمده است هنگامى كه پیغمبر صلى اللّه علیه و آله و سلّم  یا ائمه هدى علیهم السلام  آیه سبح اسم ربك الاعلى  را مى خواندند بعد از آن به این دستور عمل كرده مى فرمودند سبحان ربى الاعلى .

و در روایت دیگرى آمده كه یكى از یاران على علیه السلام  مى گوید: بیست شب پشت سر آن حضرت نماز خواندم جز سوره سبح اسم ربك الاعلى را در نماز نمى خواند، و مى فرمود اگر مى دانستید چه بركاتى در آن است هر یك از شما در هر روز ده بار آن را تلاوت مى كردید، و هر كس ‍ آن را بخواند گویى كتب و صحف موسى و ابراهیم را تلاوت كرده است .

خلاصه از مجموعه روایاتى كه در این زمینه رسیده استفاده مى شود كه این سوره از اهمیت خاصى برخوردار است ، تا آنجا كه در حدیثى از على علیه السلام  مى خوانیم : این سوره محبوب پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  بود كان رسول الله صلى اللّه علیه و آله و سلّم  یحب هذه السورة سبح اسم ربك الاعلى .

 تفسیر نمونه جلد ۲۶ صفحه ۳۸۰

 

۸۹- فضیلت تلاوت سوره  فجر

 در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم : من قراءها فى لیال عشر غفر الله له و من قراءها سائر الایام كانت له نورا یوم القیامة : كسى كه آن را در شبهاى دهگانه ده شب اول ذى الحجة  بخواند خداوند گناهان او را مى بخشد، و كسى كه در سایر ایام بخواند نور و روشنایى خواهد بود براى روز قیامتش.

و در حدیثى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : سوره فجر را در هر نماز واجب و مستحب بخوانید كه سوره حسین بن على علیه السلام  است ، هر كس آن را بخواند با حسین بن على علیه السلام  در قیامت در درجه او از بهشت خواهد بود.

معرفى این سوره به عنوان سوره حسین بن على علیه السلام  ممكن است به خاطر این باشد كه مصداق روشن نفس مطمئنه  كه در آخرین آیات این سوره مخاطب واقع شده حسین بن على علیه السلام  است ، همانگونه كه در حدیثى از امام صادق علیه السلام  ذیل همین آیات آمده است.

و یا به خاطر اینكه لیالى عشر شبهاى دهگانه  یكى از تفسیرهایش شبهاى دهگانه آغاز محرم است كه رابطه خاصى با حسین بن على علیه السلام  دارد.

و به هر حال اینهمه پاداش و فضیلت از آن كسانى است كه تلاوت آن را مقدمه اى براى اصلاح خویش و خودسازى قرار دهند.

 تفسیر نمونه جلد ۲۶ صفحه ۴۳۸

 

 

۹۹- فضیلت تلاوت سوره زلزله

در فضیلت این سوره تعبیرات مهمى در روایات اسلامى آمده ، از جمله در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم : من قراءها فكانما قراء البقرة و اعطى من الاجر كمن قراء ربع القرآن : هر كس ‍ آن را تلاوت كند گوئى سوره بقره را قرائت كرده ، و پاداش او به اندازه كسى است كه یك چهارم قرآن را تلاوت كرده باشد.و در حدیثى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم كه فرمود: هرگز از تلاوت سوره اذا زلزلت الارض خسته نشوید، چرا كه هر كس آن را در نمازهاى نافله بخواند هرگز به زلزله گرفتار نمى شود، و با آن نمى میرد، و به صاعقه و آفتى از آفات دنیا تا هنگام مرگ گرفتار نخواهد شد.

 تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۲۱۸

 

 

 108- فضیلت تلاوت سوره كوثر

 در فضیلت تلاوت این سوره در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  آمده است : من قراءها سقاه الله من انهار الجنة ، و اعطى من الاجر بعدد كل قربان قربه العباد فى یوم عید، و یقربون من اهل الكتاب و المشركین :هر كس آن را تلاوت كند خداوند او را از نهرهاى بهشتى سیراب خواهد كرد، و به عدد هر قربانى كه بندگان خدا در روز عید قربان  قربانى مى كنند، و همچنین قربانیهائى كه اهل كتاب و مشركان دارند، به عدد هر یك از آنان اجرى به او مى دهد.

نام این سوره كوثر از اولین آیه آن گرفته شده است .

 تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۳۶۹

 

 109- فضیلت تلاوت  سوره كافرون

درباره فضیلت این سوره روایات فراوانى نقل شده كه حاكى از اهمیت فوق العاده محتواى آن است از جمله :در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  نقل شده كه فرمود: من قراء قل یاایها الكافرون فكانما قراء ربع القرآن و تباعدت عنه مردة الشیاطین ، و براء من الشرك ، و یعافى من الفزع الاكبر: كسى كه سوره قل یا ایها الكافرون را بخواند گوئى ربع قرآن را خوانده ، و شیاطین طغیانگر از او دور مى شوند، و از شرك پاك مى گردد، و از فزع روز قیامت  در امان خواهد بود.

تعبیر به ربع القرآن  شاید به خاطر آن است كه حدود یك چهارم قرآن مبارزه با شرك و بت پرستى است ، و عصاره آن در این سوره آمده است ، و دور شدن شیاطین سركش به خاطر آن است در این سوره دست رد بر سینه مشركان زده شده ، و مى دانیم شرك مهمترین ابزار شیطان است.

نجات در قیامت نیز در درجه اول در گرو توحید و نفى شرك است ، همان مطلبى كه این سوره بر محور آن دور مى زند.

در حدیث دیگرى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم : مردى خدمتش آمد عرض كرد اى رسول خدا! براى این آمده ام كه چیزى به من یاد دهى كه به هنگام خواب بخوانم ، فرمود: اذا اخذت مضجعك فاقراء قل یا ایها الكافرون ثم نم على خاتمتها فانها براءة من الشرك : هنگامى كه به بستر رفتى سوره یا ایها الكافرون را بخوان ، بعد از آن بخواب كه این بیزارى از شرك است . و نیز در روایتى از رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلّم  آمده است كه به جبیر بن مطعم فرمود: آیا دوست دارى هنگامى كه به سفر میروى از بهترین یارانت از نظر زاد و توشه باشى ؟ گفت : آرى پدرم و مادرم فدایت اى رسول خدا!

فرمود: این پنج سوره را بخوان : قل یا ایها الكافرون ، واذا جاء نصر الله و الفتح ، و قل هو الله احد، وقل اعوذ برب الفلق ، و قل اعوذ برب الناس ، و قرائت خود را با بسم الله الرحمن الرحیم آغاز كن.

و در حدیثى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم كه مى فرمود: پدرم مى گفت قل یا ایها الكافرون ربع قرآن است ، و هنگامى كه از آن فراغت مى یافت مى فرمود: اعبدالله وحده ، اعبدالله وحده : من تنها خدا را عبادت مى كنم من تنها خدا را عبادت مى كنم .

تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۳۸۰و۳۸۱

 

 

۱۱۲- فضیلت تلاوت سوره اخلاص

در فضیلت تلاوت این سوره روایات زیادى در منابع معروف اسلامى آمده است كه حاكى از عظمت فوق العاده آن مى باشد از جمله : در حدیثى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم كه فرمود: ایعجز احدكم ان یقراء ثلث القرآن فى لیلة ؟: آیا كسى از شما عاجز است از اینكه یك سوم قرآن را در یك شب بخواند؟!

یكى از حاضران عرض كرد: اى رسول خدا! چه كسى توانائى بر این كار دارد؟!

پیغمبر فرمود: اقرؤ اقل هو الله احد: سوره قل هو الله را بخوانید.

در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : هنگامى كه رسول خدا صلى اللّه علیه و آله و سلّم  بر جنازه سعد بن معاذ نماز گزارد فرمود: هفتاد هزار ملك كه در میان آنها جبرئیل نیز بود بر جنازه او نماز گزاردند! من از جبرئیل پرسیدم او به خاطر كدام عمل مستحق نماز گزاردن شما شد؟

گفت : به خاطر تلاوت قل هو الله احد در حال نشستن ، و ایستادن ، و سوار شدن ، و پیاده روى و رفت و آمد.

و در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام  مى خوانیم : كسى كه یك روز و شب بر او بگذرد و نمازهاى پنجگانه را بخواند و در آن قل هو الله احد را نخواند به او گفته مى شود یا عبد الله ! لست من المصلین !: ۰اى بنده خدا! تو از نماز گزاران نیستى !.

در حدیث دیگرى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  آمده است كه فرمود: كسى كه ایمان به خدا و روز قیامت دارد خواندن سوره قل هو الله احد را بعد از هر نماز ترك نكند، چرا كه هر كس آن را بخواند خداوند خیر دنیا و آخرت را براى او جمع مى كند، و خودش و پدر و مادر و فرزندانش را مى آمرزد.

از روایت دیگرى استفاده مى شود كه خواندن این سوره به هنگام ورود به خانه روزى را فراوان مى كند و فقر را دور مى سازد.

روایات در فضیلت این سوره بیش از آن است كه در این مختصر بگنجد، و آنچه نقل كردیم تنها قسمتى از آن است .

تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۴۲۹و۴۲۸

 

۱۱۳- فضیلت تلاوت سوره فلق

درباره فضیلت این سوره از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  نقل شده است كه فرمود: انزلت على آیات لم ینزل مثلهن : المعوذتان : آیاتى بر من نازل شده كه همانند آنها نازل نشده است ، و آن دو سوره فلق  و ناس  است.

و در حدیث دیگرى از امام باقرعلیه السلام  مى خوانیم : كسى كه در نماز وتر سوره فلق  و ناس  و قل هو الله احد را بخواند به او گفته مى شود اى بنده خدا بشارت باد بر تو خدا نماز وتر تو را قبول كرد.

و باز در روایتى از پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  مى خوانیم كه به یكى از یارانش فرمود مى خواهى دو سوره به تو تعلیم كنم كه برترین سوره هاى قرآن است ؟ عرض كرد: آرى اى رسول خدا! حضرت معوذتان سوره فلق و سوره ناس  را به او تعلیم كرد، سپس آن دو را در نماز صبح قرائت نمود و به او فرمود: هر گاه برمى خیزى و مى خوابى آنها را بخوان .

روشن است اینها براى كسانى است كه روح و جان و عقیده و عمل خود را با محتواى آن هماهنگ سازند.

 تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۴۵۵

 

 َ۱۱۴-  فضیلت تلاوت سوره ناس

 در فضیلت تلاوت این سوره روایات متعددى وارد شده از جمله اینكه در حدیثى مى خوانیم كه پیغمبر اكرم صلى اللّه علیه و آله و سلّم  شدیدا بیمار شد، جبرئیل و مى كائیلدو فرشته بزرگ خدا نزد او آمدند، جبرئیل نزد سر پیامبر نشست و مى كائیل نزدپاى او، جبرئیل سوره فلق  را تلاوت كرد، و پیغمبر را با آن در پناه خدا قرار داد، و میكائیل سوره قل اعوذ برب الناس را.

در روایتى كه از امام باقر علیه السلام  نقل شده و قبلا به آن اشاره كردیم ، مى خوانیم : هر كسى در نماز وتر معوذتین  سوره فلق و ناس  و قل هو الله احد را بخواند به او گفته مى شود اى بنده خدا! بشارت باد بر تو كه خداوند نماز تور تو را قبول كرد!

تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۴۶۸

 

 

 

 

 

 

 

 

رده:قصه‌های قرآنی

مقاله‌های رده «قصه‌های قرآنی»

 

 

 

 

  اطلاعاتی از قرآن

 

ردیف

عنوان

جواب

۱

كدام سوره، خلاصه قرآن است؟

سوره حمد

۲

سوره ای که دوبار نازل شده است

سوره حمد

۳

سوره ای که خواندن آن معادل خواندن دوسوم قرآن است

سوره حمد

۴

سوره ای که خواندن آن معادل خواندن یک سوم قرآن است

سوره توحید و کافرون

۵

سوره ای که یکسال خواندن آن توفیق زیارت خانه خدا را نصیب می کند

سوره نبأ

۶

آیه ای که برای بیدار شدن از خواب در ساعت مدنظر خوانده می شود

آیه آخر سوره کهف

۷

آیه ای که برای دیده نشدن از نگاه دشمن خوانده می شود

(آیه ۹ سوره یس) و جعلنا من بین ایدیهم سدا و من خلفهم سدا فاغشیناهم فهم لا یبصرن

۸

سوره هایی که برای جلوگیری از شر جن و انس و چشم زخم و .. خوانده  می شود

چهار قل (توحید، ناس، فلق، کافرون)

۹

آیه ای که برای جلوگیری از شر جن و انس و چشم زخم و .. خوانده  می شود

آیت الکرسی (آیات ۲۵۵ تا ۲۵۷ سوره بقره)

۱۰

آیه ای که برای جلوگیری از چشم زخم خوانده  می شود

وَ إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ «51» وَ ما هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ «52» (دو آیه آخر سوره قلم)

۱۱

سوره ای که خواندن آن باعث افزایش روزی می شود

سوره واقعه

۱۲

سوره ای که خواندن آن باعث خودسازی می شود

سوره نجم

۱۳

سوره هایی که آیات سجده واجبه قرآن در آنها هست

سور نجم، فصلت، علق، سجده

۱۴

سوره ای که خواندن آن مانند دیدن پیامبر اکرم (ص) است

سوره انشراح

۱۵

آیه ای که به موضوع خمس و راه مصرف آن پرداخته،

آیه ۴۱ سوره انفال/۸  وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‌ عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِير

۱۶

آیه حجاب کدام است

به آیه ۳۱ سوره نور/۲۴ كه پوشش زنان را مطرح مى‌كند، «آیه حجاب» می گویند

۱۷

 عروس قران

سوره الرحمن

۱۸

بزرگترین سوره

سوره بقره

۱۹

بزرگترین ایه

 بقره – ۲۸۲

۲۰

كلمة وسط قران

ولیتلطف – کهف – ۱۹

۲۱

بزرگترین کلمه قران

فاسقيناكموه – حجر 22

۲۲

اولین سوره که نازل شد

علق تعداد سوره های قران

۲۳

تعداد حزب قران

۱۲۰

۲۴

تعداد حروف قران

۳۲۳۶۷۱

۲۵

تعداد بسم الله الرحمن الرحیم قران

۱۱۴

۲۶

سجده های مستحب قران

۱۱ آيه

۲۷

سوره ای فاقد حرف (ف)

سوره حمد

۲۸

سوره که همه آیاتش الله دارد

مجادله

۲۹

قلب قران

سورة يس

۳۰

کوچکترین سوره

سوره کوثر

۳۱

کوچکترین ایه

طه

۳۲

حرف وسط قران

تا

۳۳

اخرین سوره که نازل شد

نصر

۳۴

تعداد جز قران

۳۰

۳۵

تعداد کلمات قران

۷۷۴۳۷

۳۶

تعداد آیات قران

۶۲۳۶

۳۷

تعداد حروف مقطعه

۷۱در آغاز ۲۹ سوره

۳۸

مهمترین آیه قران

آية الكرسي

۳۹

سوره ای فاقد حرف (م)

کوثر

۴۰

عدالت آمیزترین آیه

ان الله یامر بالعدل و الاحسان

۴۱

ترس آورترین آیه

فمن يعمل مثقال ذره شرا يره

۴۲

سوره ای که بسم الله الرحمن الرحیم ندارد

سوره توبه

۴۳

سوره ای که دو تا بسم الله الرحمن الرحیم ندارد

سوره نمل

۴۴

کدام سوره را برای شفای مریض می خوانند

۷۰ یا ۱۰۰۰ بار سوره توحید

۴۵

کدام آیه را برای شفای مریض می خوانند

أَمَّن یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیَکْشِفُ السُّوءَ  (آیه ۶۲ سوره نمل)

۴۶

کدام آیه را برای گرفتن حاجت بخوانیم

رسول اکرم (ص) فرمودند: هرگاه برای حاجتت از خانه ی خود بیرون آمدی آیه الکرسی را بخوان که حاجتت به خواست خدا برآورده گردد.

 

 

 

 

آیات با عناوین خاص

 

آیات با عناوین خاص

عنوان آیه

سوره

آیه یا آیات

آیة‌الکرسی

سوره بقره

۲۵۵ تا ۲۵۷

آیه اخوت

سوره حجرات

۱۰

آیه استعاذه

سوره نحل

۹۸

آیه اکمال

سوره مائده

۳

آیه انذار

سوره شعراء

۲۱۴

آیه اولی الامر

سوره نساء

۵۹

آیه بَعث

سوره مومنون

۱۱۵

آیه تبلیغ

سوره مائده

۶۷

آیه تداین

سوره بقره

۲۸۲

آیه تسمیه

بسم الله الرحمن الرحیم

در آغاز تمامی سوره‌ها به جز سوره توبه

آیه تطهیر

سوره احزاب

۳۳

آیه حجاب

سوره نور

۳۱

آیه خمس

سوره انفال

۴۱

آیه خیرالبریه

سوره بينة

۷

آیه ذکر یا آیه سؤال

سوره نحل و سوره انبياء

به ترتیب سوره ۴۳ و ۷

آیه سخره

سوره اعراف

۵۴ تا ۵۶

آیه شِفاء

سوره اسراء

۸۲

آیه شهادت

سوره آل عمران

۱۸

آیه صلوه

سوره احزاب

۵۶

آیه فطرت

سوره روم

۳۰

آیه کتمان

سوره بقره

۱۵۹

آیه مباهله

سوره آل عمران

۶۱

آیه نَفَر

سوره توبه

۱۲۲

آیه نفی سبیل

سوره نساء

۱۴۱

آیه نور

سوره نور

۳۵

آیه و ان یکاد

سوره قلم

۵۱

آیه ولایت

سوره مائده

۵۵

 

 

 

در اینجا بخشی از کتاب درسنامه علوم قرآنی نوشته حسین جوان آراسته تقدیم می شود

 

نکاتی مهم که باید درباره قرآن بدانید

قرآن کتاب آسمانی مسلمانان برای همه جنبه‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها مفید است.

به گزارش خبرنگار حوزه قرآن و عترت گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان؛ قرآن کتاب آسمانی مسلمانان است که سرشار از اعجاز و نکات مختلفی است که برای همه جنبه های زندگی فردی و اجتماعی انسان ها مفید است. در این مطلب تحقیقی جامع اما مختصر از این کتاب آسمانی را بخوانید. قرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (ص) اختصاص پیدا کرده است می‌گویند، و چنان‌که برخی علما گفته‌اند: «وجه نامگذاری این کتاب مقدس به قرآن، آن است که این کتاب، جامع فوائد و آثار تمامی کتب آسمانی است بلکه جامع آثار تمامی علوم است

 خداوند دو وظیفه اصلی و مهم برای مسلمانان نسبت به کتاب الهی بیان کرده است. خداوند در آیه ۶۳ سوره بقره می‌فرماید: «خُذُوا مَا آتَیْنَاکُمْ بِقُوَّهْ» آنچه به شما داده شده را با قوت بگیرید.» این گرفتن باید به دو شکل علمی و عملی باشد. یعنی تدبر و فهم دقیق و عمیق و عمل درست و کامل.

قرآن، نخستین بار در غار حراء، واقع در کوه ثور به پیامبر اسلام، وحی شد. دیدگاه مشهور این است که آیات آن، هم از طریق فرشته وحی و هم بدون واسطه و به صورت مستقیم، بر پیامبر نازل می‌شده است. به باور بیشتر مسلمانان، نزول قرآن به صورت تدریجی صورت گرفته است؛ اما برخی بر این باورند که علاوه بر نزول تدریجی آیات، آنچه قرار بوده است در یک سال بر پیامبر(ص) نازل شود، در شب قدر هم یک‌جا بر او نازل می‌شده است.

 آیات قرآن در زمان پیامبر(ص) به صورت پراکنده بر روی پوست حیوانات، چوب درخت خرما، کاغذ و پارچه نوشته می‌‌شد. پس از وفات پیامبر، آیات و سوره‌های قرآن‌ توسط اصحاب جمع‌آوری شد؛ اما نسخه‌های بسیاری تدوین شد که در ترتیب سوره‌ها و قرائت، با هم متفاوت بودند. به دستور عثمان نسخه واحدی از قرآن تهیه شد و دیگر نسخه‌های موجود را از بین بردند. شیعیان به پیروی از امامان خود، این نسخه را درست و کامل می‌دانند.

 قرآن، فرقان، الکتاب و مُصحَف از مشهورترین نام‌های قرآن است. قرآن ۱۱۴ سوره و نزدیک به ۶۰۰۰ آیه دارد و به ۳۰ جزء و ۱۲۰ حزب تقسیم شده است. در قرآن، از موضوعاتی چون توحید، معاد، غزوات پیامبر اسلام، داستان‌های انبیاء، اعمال شرعی دین اسلام، فضایل و رذایل اخلاقی و مبارزه با شرک و نفاق، سخن به میان آمده است.

 قرآن منشأ پیدایش دانش‌های فراوانی میان مسلمانان شده است. تفسیر و علوم قرآنی چون تاریخ قرآن، علم لغات قرآن، علم اِعراب و بلاغت قرآن، قصص القرآن و اعجاز القرآن از این دانش‌ها است.

چگونگی دریافت قرآن

قرآن، نزول وحی بر پیامبران را در سه راه منحصر دانسته است: «الهام، از پس پرده و از طریق فرشتگان». برخی با استناد به آیاتی چون «قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّـهِ»، (بگو: «‌کسی که دشمن جبرئیل است [در واقع دشمن خداست‏] چرا که او، به فرمان خدا، قرآن را بر قلبت نازل کرده است)، گفته‌اند: «نزول این کتاب، تنها از طریق جبرئیل صورت گرفته است»؛ اما دیدگاه مشهور این است که قرآن به شیوه‌های دیگر و از جمله به صورت مستقیم و بدون واسطه هم بر پیامبر نازل شده است.

نزول دفعی و تدریجی

 بر طبق برخی از آیات قرآن، این کتاب در ماه رمضان و شب قدر نازل شده است. بر این اساس میان مسلمانان در زمینه اینکه قرآن یک‌جا نازل شده است یا به صورت تدریجی، اختلاف نظر وجود دارد. برخی گفته‌اند: «قرآن هم به صورت دفعی نازل شده است و هم به صورت تدریجی؛» گروهی بر این باورند که آنچه قرار بوده است در یک سال بر پیامبر(ص) نازل شود، در شب قدر هم یک‌جا بر او نازل می‌شده است؛ باور کسانی نیز این است که قرآن تنها به صورت تدریجی نازل شده و آغاز نزول آن در ماه رمضان و شب قدر بوده است.

نام‌های مشهور قرآن

 نام‌های فراوانی برای قرآن ذکر کرده‌اند. قرآن، فرقان، الکتاب و مُصحَف مشهورترینِ آنها است. نام مصحف را ابوبکر بر آن نهاده است؛ اما دیگر نام‌ها در خود قرآن ذکر شده است. قرآن مشهورترین نام این کتاب است که این واژه در لغت به معنای خواندنی است و همراه با الف و لام، پنجاه بار در قرآن به کار رفته است که در همهٔ آن کاربردها منظور کتاب قرآن است؛ همچنین بدون الف و لام، بیست بار در قرآن آمده است که در سیزده مورد، کتاب قرآن معنا می‌دهد.

عدم تحریف قرآن

عدم تحریف قرآن یا تحریف‌ناپذیری قرآن، از اعتقادات عموم مسلمانان و فِرَق اسلامی که بر اساس آن، قرآنی که در دست مسلمانان است، دقیقاً همان است که بر پیامبر اسلام (ص) وحی شده و نه چیزی به آن افزوده و نه از آن کم شده است. مفسران و متکلمان در ردّ و انکار هر گونه تحریف، به آیات و روایاتی استناد کرده‌اند. به نظر غالب مفسران، فقیهان و قرآن‌ پژوهان شیعه، قرآن با همین ترتیب و ساختار کنونی در زمان پیامبر اکرم (ص) شکل گرفته است.

 

قصه های قرآنی

در قرآن کریم، قصه های فراوانی از انبیاء و قوم ها و اتفاقات گذشته بیان شده که نکاتی درباره قصه های قرانی به این شرح است:

 1- بنا به تحقیق، ۲۰۸ قطعه داستانی در قرآنی مجید آمده است که برخی ادامه برخی دیگر می‌باشند و بعضی از آنها نیز کامل و مستقل هستند.

 2- 63 سوره از ۱۱۴ سوره قرآن کریم، حاوی قصه و حکایتی است و این یعنی آن که بیش از نیمی از سوره‌های قرآن، با هنر قصه پردازی به انتقال پیام خود پرداخته‌اند .

 3- بیشترین قصه‌های قرآنی ابتدا در سوره اعراف و پس از آن بقره می‌باشند و سوره آل عمران در رتبه سوم قرار دارد .

 4- بیشترین داستان‌های قرآنی درباره حضرت موسی و قوم بنی اسرائیل و فرعونیان است. پس از آن، بالاترین آمار متعلق به داستان‌های حضرت ابراهیم (ع) و داستان‌های حضرت عیسی (ع) و مادرش حضرت مریم (ع) است .

 5- هیچ یک از داستان‌های قرآنی براساس خیال پردازی یا شخصیت‌های فرضی نیست و همه قصه‌های قرآن واقعیت داشته‌اند و در واقع، روایتی الهی از یک رویداد حقیقی می‌باشند .

 نکات تربیتی در قرآن

تربیت اسلامی عنوانی است که استعمال فراوان یافته و برای نشان دادن طرح اسلام در ساختن و پرداختن انسان به کار می رود.  تربیت اسلامی، یعنی شناخت خدا به عنوان رب یگانه انسان و جهان و برگزیدن او به عنوان رب خویش و تن دادن به ربوبیت او و تن زدن از ربوبیت غیر. در قرآن روش‌های گوناگون و بدیع ومتنوع و کار‌آمد تربیتی وجود دارد که با استخراج آن‌ها به تمام نیاز‌های بشر در این حیطه پاسخ داده می‌گردد و انسان‌ها را از ظلمت و جهل رهایی داده و به نورانیت اندیشه و علم می‌رساند.

۸ نکته تربیتی در قرآن

۱اگر قصد راهنمایی و تربیت کسی را دارید، در قدم اول از گفتار نرم و با محبت بهره گیرید، حتی اگر مخاطب شما فرعون سرکش یا سران لجوج کفار جاهلی باشند، (طه/۴۴ و شعرا/۲۱۵).

۲الف) گفتار و رفتار آدم در هر زمان و مکان، در حافظه الهی محفوظ است، پس مراقب باشید، (لقمان/۱۶ و کهف/۳۰).

ب) نسبت به انسان‌های اطرافت، احساس مسئولیت کن و آنها را از کارهای بد بازدار و به کارهای خوب تشویق کن، این لازمه استحکام یک پیکر است و بنی آدم اعضای یکدیگرند، (لقمان/۱۷).

ج) در رفتارهای اجتماعی دقت کن! مبادا با غرور رویت را از دیگران برگردانی یا مثل متبکران راه بروی، مبادا تندرو و کندرو شوی، میانه روی، بهترین روش است; مراقب باش صدایت را بر سر کسی بلند نکنی و خلاصه در یک کلام، آدم باش، (لقمان/۱۸و۱۹).

۳قرآن کریم به شدت با پیروی از جمع (خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو) و حرکت به دنبال اکثریت، مخالف است. قرآن می گوید: «اگر بخواهی از اکثریت مردم فقط به این خاطر که اکثریت هستند، پیروی کنی، بدون شک از راه خدا دور می شوی»; همیشه با چشمان باز تصمیم بگیر، (انعام/۱۱۶ و اسراء/۳۶).

۴همیشه بزرگ ترها، بهترین حرف را نمی‌زنند و همیشه حرف گوش کنی و اطاعت از بزرگان، انسان را به سعادت نمی‌رساند. این پیام تربیتی قرآن است که حتی در اطاعت از بزرگان هم گوش و چشمت را باز کن که فردا فقط و فقط خودت پاسخ گوی اعمالت خواهی بود، نه بزرگ‌ترهایت؛ (احزاب/۶۷) .

۵علم بهتر است یا ثروت؟ جواب آن را در آیه ۲۴۷ بقره پیدا خواهید کرد.

۶امانت داری یکی از ارزشمندترین ارزش‌های قرآنی است. حضرت موسی (ع) را به خاطر امانتداری و قدرتش، در خانه حضرت شعیب پناه دادند، (قصص/۲۶)، و حضرت یوسف را به خاطر امانتداری وعلمش، بر خزانه مصر نشاندند;، (یوسف/۵۵)، و حتی رسول خدا (ص) که از سوی خداوند برگزیده شد، مشهور به امانتداری و به محمد امین معروف بود.

۷اگر می‌خواهید مخاطبان به سوی شما جذب شوند، ابتدا به خودتان بپردازید! روح خشک و سنگین و بی لطافت، هیچ گاه در امر تربیت موفق نمی‌شود. مهربانی، دلسوزی و رقت قلب را در خود بپرورید تا مردم بی آن که شما متوجه شوید، در اطراف شما جمع گردند، (آل عمران/۱۵۹).

۸آیا دوست دارید که دشمن خود را به یک دوست تبدیل کنید؟ به هر بدی که در حق شما کرد، با خوبی پاسخ گویید، این را قرآن تجویز می‌کند; آیه ۳۴ سوره فصلت را بخوانید!.

 

سلامتی در قرآن

۱بخورید و بیاشامید، اما به اندازه کافی و لازم، زیرا پرخوری و زیاده روی، سلامت شما را به خطر می اندازد، (اعراف/۳۱).

۲همه دردها و ناراحتی‌های خود را می‌توانید با قرآن ریشه‌کن سازید، قرآن بخوانید و به آن عمل کنید و با روح قرآن مرتبط و همنوا گردید تا همه سیستم‌های روح و جسم شما در تعادل مطلوب خود قرار گیرند، (یونس/۵۷ و اسراء/۸۲).

۳در فرهنگ قرآنی، این خداوند است که بیماری ها را شفا می‌دهد و دیگران، وسیله و واسطه اند، (شعرا/۸۰).

۴اصل اول در سلامتی و صحت غذاها به فرموده قرآن، آن است که حلال و پاکیزه باشند.

این گونه غذا، می‌تواند مقدمات سلامتی را در بدن انسان فراهم نماید، اما این که یک ماده خوراکی واحد با ترکیبات غذایی ثابت و مشخص، در اثر حلال یا حرام بودن، دارای آثار متفاوتی بر سلامت انسان گردد، بحث علمی بسیار عمیقی می طلبد، (نحل/۱۱۴ و بقره ۱۶۸). حلال یعنی چیزی که ممنوعیت شرعی ندارد و طیب یعنی چیزی که موافق طبع سالم انسانی باشد.

۵بهترین نحوه تغذیه برای سلامت انسان که مورد سفارش قرآن کریم است، خوردن صبحانه و شام است، یعنی غذای روزانه در دو وعده اصلی در اول روز و آخر روز صرف گردد. این شیوه غذا خوردن بهشتیان است که در سوره مریم، آیه ۶۲ آمده است.

روانشناسی در قرآن

۱از دیدگاه قرآن، سه نوع شخصیت اساسی وجود دارد; مؤمن، کافر و منافق، (آیات ۲ تا ۲۰ سوره بقره).

۲شخصیت‌های مؤمن، خود دارای سه درجه شخصیتی می‌باشند: آنان که به خود ظلم می‌کنند، آنان که میانه رو هستند و آنان که پیشتازانند، (فاطر/۳۲).

۳مشخصه بارز شخصیت کافر آن است که دل و اندیشه اش را قفل کرده است و راهی برای نفوذ هیچ حرف تازه و اندیشه متفاوتی نگذاشته است و به همین دلیل، از درک حقایق عاجز است.

۴خصوصیت بارز شخصیت منافق از دیدگاه قرآن، دوگانگی ریشه‌ای در ظاهر و باطن است; به همین دلیل، مبتلا به شک و تردید و عدم قدرت تصمیم گیری و ناتوانی در قضاوت می‌گردد، (بقره/۸ تا ۲۰ و منافقون).

۵در قرآن کریم، در آیات فراوانی از اندوه، علل ایجاد کننده آن و راه‌های برطرف ساختن آن سخن گفته شده است. گاهی اندوه فراق را با دیدار و گاهی اندوه فقر را با بشارت و گاهی اندوه رسول خدا (ص) را به دلداری حضرت حق، درمان نموده است.

۶در دیدگاه قرآن، ترس دو نوع است: «ترس پسندیده و ترس ناپسند»، ترس پسندیده، همان ترس از خداوند و عدالت اوست که منجر به اصلاح رفتار می شود، (انفال/۲)، و ترس ناپسند، اضطرابی شدید با علت مشخصی است که تسلط بر نفس را از بین می‌برد و باید با آن مبارزه شود، (احزاب/۱۰ و ۱۱).

۷از نظر قرآن دو نوع خشم وجود دارد، خشم مفید و متعادل و خشم مخرب و نابهنجار; خشم متعادل، راهی برای رسیدن به هدف در مواقع لزوم است و خشم مخرب را باید درمان کرد. قرآن کریم با توصیه به صبر و پاسخ‌گویی با عمل نیک و با وعده بهشت و پاداش اخروی، به وسیله سفارش به بخشش و عفو، یادآوری قدرت و خشم خداوند و… به درمان بیماری سلامتی سوز خشم و عصبانیت پرداخته است.

که به ترتیب در سوره شوری آیه ۴۳، فصلت آیه ۳۴، آل عمران آیات ۱۳۳ و ۱۴۳، شوری آیات ۳۶ و ۳۷ و نور آیه ۲۲ بیان شده است.

۸در قرآن به سه نوع از مکانیسم های دفاعی، روانی اشاره شده است که عبارتند از: فرافکنی (منافقون/۴)، دلیل تراشی (بقره/۱۱ و ۱۲) و واکنش سازی (بقره/۲۰۴ و ۲۰۵ و منافقون/۴).

۹در فرهنگ قرآن یکی از راه های مؤثر و اساسی روان درمانی، استفاده از مواعظ و اندرزهای قرآنی است; (یونس/۵۷).

۱۰در روش روان درمانی قرآنی، ایمان، تولید امنیت درونی و آرامش می نماید; (انعام/۸۲ و رعد/۲۸).

۱۱یاد خدا، آرام بخش دلهاست، (رعد/۲۸).

 

 

منابع:

۱- مدخل، سید عباس قائم مقامی.

۲- مبین، مجله قرآن پژوهی، شماره ۵٫

۳- قرآن و روانشناسی، عثمان نجاتی.

۴- سیمای خانواده در قرآن، زهرا برقعی.

۵- شیوه جذب جوانان از دیدگاه قرآن، غلامرضا متقی.

۶- قرآن از دیدگاه ۱۱۴ دانشمند، محمد مهدی علیقلی.

۷- دانستنیهای قرآن، مصطفی اسرار.

۸- قرآن و علوم پزشکی، حسن رضارضایی.

۹- نگاهی به قصه و نکات تربیتی در قرآن، سید سعید مهدوی.

۱۰- مفردات راغب، حسین بن محمد راغب اصفهانی.

منبع:

اشتراک گذاری

https://www.yjc.ir/00QQgu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درباره‌ی admin

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*